Doel van de veterinaire informatie bij een LCI-richtlijn is om de GGD Gemeentelijke gezondheidsdienst (Gemeentelijke gezondheidsdienst )-professional te voorzien van context die relevant kan zijn voor bestrijding van de infectieziekte bij de mens. Dit kan bijvoorbeeld bijdragen aan bronopsporing en begrip van de epidemiologie. Voor meer informatie zie Ontwikkeling LCI-richtlijnen.

Achtergronden

Dierlijke reservoirs

Zie de paragrafen Reservoir en Epidemiologie.

Epidemiologie

Verspreiding in de wereld bij dieren

• In Azië zijn vooral de volgende orthohantavirussen van belang: hantaanvirus (reservoir: brandmuis (Apodemus agrarius)) en seoulvirus (reservoir: bruine rat (Rattus norvegicus) en zwarte rat (R. rattus)) (Avšič-Županc 2019, Jiang 2017, Vial 2023).
• In Noord- en Zuid-Amerika zijn vooral de volgende orthohantavirussen van belang: sin nombrevirus (reservoir: hertmuis (Peromyscus maniculatus)) in Noord-Amerika en het andesvirus (reservoir: long-tailed pygmy rice rat (Oligoryzomys longicaudatus), een rijsratsoort, in Zuid-Amerika (Avšič-Županc 2019, Vial 2023).
• In Europa zijn de volgende orthohantavirussen van belang: puumalavirus (reservoir: rosse woelmuis (Clethrionomys glareolus) komt wijdverspreid voor; tulavirus (reservoir: veldmuis (Microtus arvalis), seoulvirus (reservoir: bruine rat (Rattus norvegicus) en zwarte rat (R. rattus)) en dobravavirus (reservoir: grote bosmuis (Apodemus flavicollis) (Avšič-Županc 2019, ECDC European Centre for Disease Prevention and Control (European Centre for Disease Prevention and Control ) 2023).
• In Afrika komen verschillende orthohantavirussen voor, niet alleen in knaagdieren, maar ook in vleermuizen en insectivora (Witkowski 2014).

Voorkomen in Nederland bij dieren

In Nederland is bij verschillende knaagdiersoorten en insectivora orthohantavirus gevonden: puumalavirus bij de rosse woelmuis, tulavirus bij de de veldmuis, seoulvirus bij bruine ratten (zowel in het wild als gehouden) (De Vries 2016, Maas 2017, Verner 2015, Cuperus 2021, Maas 2017). Ook in mollen is orthohantavirus aangetoond, namelijk het brugesvirus en het verwante nova mobatvirus, maar het zoönotisch potentieel van deze virussen is nog onbekend (Cuperus 2022). Grootschalig onderzoek naar de verspreiding van orthohantavirussen in Nederland is niet uitgevoerd, maar puumalavirus wordt in het zuiden en oosten van Nederland gevonden in rosse woelmuizen en tulavirus is in het noorden en zuiden aangetoond in veldmuizen. Seoulvirus is aangetoond in wilde ratten in Oost-Nederland. Ook bij gehouden ratten (huisdieren of als voedselbron voor bijv. reptielen) is zowel in Nederland als in het buitenland het seoulvirus aangetoond (de Vries 2016, Friesema 2018, Maas 2017, Reusken 2008, Verner-Carlsson 2015).

Ziekteverschijnselen bij dieren

Orthohantavirusinfectie bij reservoirdieren resulteert over het algemeen niet in duidelijke klinische verschijnselen. Enkele studies hebben laten zien dat er een mogelijk negatieve impact is op overleving, groei en voortplanting (Childs 1989). Experimenteel zijn ziekteverschijnselen na infectie aangetoond bij hamsters en apen. Met name infectie met het andesvirus kan resulteren in een acute en dodelijke infectie in hamsters.

Transmissie bij dieren

Besmettingsweg bij dieren

Reservoirdieren scheiden orthohantavirus uit via urine, feces en speeksel. Contact met deze materialen via lucht (opgedroogde deeltjes) of via mucosaal contact kan leiden tot infectie. Transmissie tussen dieren vindt veelal plaats door middel van direct contact tijdens agressie, vechten, waaronder bijten en krabben, maar ook via niet-agressief gedrag zoals ruiken en verzorging.

Besmettelijke periode bij dieren

Infectie van reservoirdieren met een orthohantavirus resulteert in chronische infectie, die veelal levenslang kan zijn. De omstandigheden waarbij deze dieren virus uitscheiden, zijn niet bekend.

Diagnostiek bij dieren

Niet routinematig beschikbaar. Detectie van orthohantavirussen in dieren kan op basis van detectie van genoom (RT-PCR) of virus-specifieke antilichamen (ELISA, virus-neutralisatie assay of immunofluorescentie assay) in kader van onderzoek/surveillance bij RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu ).

Preventie

Immunisatie bij dieren

Niet van toepassing, geen vaccin beschikbaar voor veterinair gebruik.

Preventieve maatregelen bij dieren

Bij het hanteren van dieren waarvan bekend is dat ze geïnfecteerd zijn met een orthohantavirus, wordt beschermende kleding, handschoenen, mondkapje en veiligheidsbril aanbevolen om blootstelling te voorkomen. Draag ook deze bescherming bij het schoonmaken van de omgeving waarin potentieel geïnfecteerde dieren leven: bv bij het schoonmaken van bedding in de kooien van tamme ratten of keutels van rosse woelmuizen in de garage, voorkom dat het materiaal opstuift door het natmaken van het materiaal. Lucht de ruimte, of werk waar mogelijk in de buitenlucht.

Maatregelen

Meldingsplicht en maatregelen bij dieren

Orthohantavirusinfecties zijn niet meldingsplichtig bij dieren.

Behandeling bij dieren

Er is geen behandeling tegen orthohantavirusinfectie bij dieren.

Literatuur

• Avšič-Županc T, Saksida A, Korva M. Hantavirus infections. Clin Microbiol Infect. 2019;21s:e6-e16. https://doi.org/10.1111/1469-0691.12291
• Childs JE, Glass GE, Korch GW, LeDuc JW. Effects of hantaviral infection on survival, growth and fertility in wild rat (Rattus norvegicus) populations of Baltimore, Maryland. J Wildl Dis 1989;24(4):469-476. https://doi.org/10.7589/0090-3558-25.4.469
• Cuperus T, de Vries A, Hoornweg TE, Fonville M, Jaarsma RI, Opsteegh M, et al. Seoul Virus in Pet and Feeder Rats in The Netherlands. Viruses. 2021;13(3). https://doi.org/10.3390/v13030443
• Cuperus T, de Vries A, Jaarsma RI, Sprong H, Maas M. Occurrence of Rickettsia spp., Hantaviridae, Bartonella spp. and Leptospira spp. in European Moles (Talpa europaea) from the Netherlands. Microorganisms. 2022;11(1). https://doi.org/10.3390/microorganisms11010041
• de Vries A, Vennema H, Bekker DL, et al. Characterization of Puumala hantavirus in bank voles from two regions in the Netherlands where human cases occurred. J Gen Virol. 2016;97(7):1500-1510. https://doi.org/10.1099/jgv.0.000481
• ECDC. Hantavirus infection annual epidemiological report for 2020. 2023. Beschikbaar via: https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/Hantavirus-AER-2020.pdf.
• Friesema IHM, Bakker J, Maas M, Goris MGA, van der Giessen JWB, Rockx BHG. Seroprevalence of hantaviruses and Leptospira in muskrat and coypu trappers in the Netherlands, 2016. Infect Ecol Epidemiol. 2018;8(1):1474707. Published 2018 May 16. https://doi.org/10.1080/20008686.2018.1474707
• Jiang H, Zheng X, Wang L, Du H, Wang P, Bai X. Hantavirus infection: a global zoonotic challenge. Virol Sin. 2017;32(1):32-43. https://doi.org/10.1007/s12250-016-3899-x
• Maas M, de Vries A, van Roon A, Takumi K, van der Giessen J, Rockx B. High Prevalence of Tula Hantavirus in Common Voles in The Netherlands. Vector Borne
• Malinin OV, Kiryanov NA. Fatal cases of hemorrhagic fever with renal syndrome in Udmurtia, Russia, 2010 to 2019. Eur J Clin Microbiol Infect Dis. 2022;41(7):1059-64. https://doi.org/10.1007/s10096-022-04463-y
• Reusken C, de Vries A, Adema J, et al. First genetic detection of Tula hantavirus in wild rodents in the Netherlands. J Infect. 2008;57(6):500-503. https://doi.org/10.1016/j.jinf.2008.09.032
• Verner-Carlsson J, Lõhmus M, Sundström K, et al. First evidence of Seoul hantavirus in the wild rat population in the Netherlands. Infect Ecol Epidemiol. 2015;5:27215. Published 2015 Feb 6. https://doi.org/10.3402/iee.v5.27215
• Witkowski PT, Klempa B, Ithete NL, Auste B, Mfune JK, Hoveka J, Matthee S, Preiser W, Kruger DH. Hantaviruses in Africa. Virus Res. 2014 Jul 17;187:34-42. https://doi.org/10.1016/j.virusres.2013.12.039