Achtergronden

Verwekker

Chikungunyavirus (CHIKV) is de veroorzaker van chikungunya, wat ‘ziekte die gewrichten laat buigen’ of ‘de gebogen man’ betekent in het Kimakonde, een taal uit Zuid-Tanzania. CHIKV (chikungunyavirus) is een enkelstrengs RNA-virus, die behoort tot het genus Alphavirus, familie Togaviridae (Bartholomeeusen 2023, de Lima Cavalcanti 2022). De 32 soorten die tot het genus Alphavirus behoren zijn onderverdeeld in groepen van nauwverwante virussen. CHIKV behoort, samen met onder meer het Ross River virus (RRV), Mayaro virus (MAYV) en het O’nyong’nyong virus (ONNV), tot de semlikiforestvirusgroep (Markoff 2020). Momenteel zijn er drie genotypen van CHIKV bekend: het Aziatische, West-Afrikaanse en Oost-/Centraal-/Zuid-Afrikaanse genotype, waarvan de Indiase Oceaan Lineage (IOL) een nieuwe variant is (Phadungsombat 2022).

Epidemiologie

Verspreiding in de wereld

Chikungunya is endemisch in veel tropische en subtropische landen in Afrika, Azië en Zuid-Amerika. In deze regio’s komen met enige regelmaat ook grotere uitbraken voor. Bij een uitbraak worden in korte tijd een grote hoeveelheid mensen besmet, waarna de uitbraak vrijwel uitdooft. Vervolgens kan er jaren later, als er weer een niet-immune populatie aanwezig is, opnieuw een verheffing optreden. In 2025 zijn er wereldwijd meer dan 450.000 personen die chikungunya hebben opgelopen gemeld, daarvan zijn er ongeveer 140 overledenen gemeld (ECDC 2025a). Kijk voor een actueel beeld op de ECDC website en voor chikungunyavirusuitbraken op de LCR website.

Chikungunya is niet endemisch in Europa. De meerderheid van de meldingen van CHIKV-infecties doet zich voor onder reizigers die het virus buiten het vasteland van Europa oplopen. Lokale transmissie van chikungunya komt echter af en toe voor in regio’s in Europa waar de Aedes albopictus-mug gevestigd is en waar deze ook lokale uitbraken veroorzaakt. Dit heeft zich in 2025 voorgedaan in Italië (n=384 patiënten) en Frankrijk (n=788 patiënten) (ECDC 2025c, Grandadam 2011, Rezza 2007).

Voorkomen in Nederland

Europees Nederland

De eerste melding van een persoon met een CHIKV-infectie in Nederland deed zich voor in 2006 na een bezoek aan Mauritius (Hassing 2008). Naar aanleiding van een uitbraak van chikungunya in het Caribisch gebied, is er in 2014 bij 181 reizigers chikungunya vastgesteld. Van deze reizigers hadden er tachtig gereisd naar het Caribisch gebied (Struik 2015). Tot nu toe is er geen autochtone infectie met chikungunya in Europees Nederland vastgesteld. 

Sinds 2005 wordt de Aedes albopictus (de tijgermug) regelmatig geïntroduceerd in Nederland via handelsroutes, voornamelijk via tweedehands banden en bamboestekjes. De laatste jaren is de Aziatische tijgermug steeds meer door burgers gezien die binnen Europa op reis zijn geweest naar gebieden waar deze muggen gevestigd zijn. Deze toename is te wijten aan groeiende populaties van de vector in Zuid-Europa en uitbreiding van hun verspreidingsgebied, dat dichterbij Nederland komt. Sinds 2009 is er een effectief uitroeiingsbeleid in Nederland, waardoor er (nog) geen gevestigde populaties van tijgermuggen zijn en de kans op lokale transmissie in ons land verwaarsloosbaar is (Dijkstra 2024, Scholte 2008).

Nederlands Caribisch gebied 

In 2013 werd de eerste autochtone transmissie van chikungunya gemeld op Sint-Maarten. In mei 2014 waren er meer dan achtduizend waarschijnlijke en bevestigde chikungunyapatiënten in het Caribisch gebied. Hierna heeft CHIKV nog enkele jaren gecirculeerd in de Caribische regio, maar is het aantal gemelde patiënten beperkt gebleven (Cleton 2014, Struik 2015). Tussen 2017 en 2026 zijn er geen uitbraken geweest en zijn er slechts sporadische of helemaal geen chikungunyameldingen meer geweest vanuit het Nederlands Caribisch gebied. Een volledig overzicht van alle chikungunyameldingen is te vinden op RIVM.nl.

Pathogenese

Nadat het virus via een muggenbeet in de bloedbaan terechtkomt, vermenigvuldigt het virus zich. Daarna verspreidt het zich via de bloedbaan naar de lever, spieren, gewrichten, de milt en hersenen (Bartholomeeusen 2023). De pathogenese van de gewrichtsklachten die kunnen ontstaan bij een chikungunyavirusinfectie is grotendeels onbekend. Waarschijnlijk is er een relatie met de hoogte van de viremie, die een sterke respons in cytokines en chemokines opwekt. CHIKV infecteert macrofagen, die vervolgens in de gewrichtsspleet inflammatoire cytokines loslaten. Ook worden osteoblasten geïnfecteerd, wat kan leiden tot botafbraak. Bij persisterende gewrichtspijnen is er mogelijk sprake van een onvermogen van het lichaam om het virus te klaren en daarbij van een persisterende inflammatoire respons (Bartholomeeusen 2023, de Lima Cavalcanti 2022, Fox 2016).

Incubatieperiode

Gemiddeld 3 tot 7 dagen (spreiding van 1 tot 12 dagen) na infecterende muggenbeet (Markoff 2020, Rudolph 2014).

Ziekteverschijnselen

Koorts

Ongeveer 65-85% van de CHIKV-infecties verloopt symptomatisch (Appassakij 2013, Staples 2025). Bij een symptomatische infectie is er vaak plotseling hoge koorts (> 39°C). De koorts kan bifasisch verlopen en houdt ongeveer een week aan (Bartholomeeusen 2023, Vu 2017). Bij de koorts zijn er vaak ook andere klachten, zoals spierpijn, rugpijn, misselijkheid, braken, huiduitslag en gewrichtsklachten (Staples 2025).

Gewrichtsklachten

Enkele dagen na het ontstaan van de koorts kunnen er gewrichtsklachten ontstaan, waaronder artralgie (gewrichtspijn) en artritis (gewrichtsontsteking). De gewrichtsklachten kunnen ernstig zijn en zijn vaak symmetrisch en bilateraal. De distale gewrichten zijn eerder aangedaan dan de proximale gewrichten (Paul 2018). 

Huiduitslag

Na het ontstaan van de koorts ontstaat er na enkele dagen bij 40-75% van de personen een maculopapuleuze huiduitslag. Deze huiduitslag geeft in 25-50% van de gevallen jeuk en lokaliseert zich met name op de romp, extremiteiten (waaronder ook de handen, voeten) en soms in het gezicht (21% van de gevallen) (Lakshmi 2008, Paul 2018, Staples 2025, Taubitz 2007).

Chikungunya kan erg lijken op dengue of zika. De belangrijkste kenmerken en verschillen staan weergegeven in de tabel.

Chronische chikungunya

Bij 40-80% (gemiddeld 50%) van de personen met klinische verschijnselen treedt de chronische vorm van chikungunya op, waarbij ziekteverschijnselen langer duren dan 3 maanden. Gewrichtsklachten staan hierbij op de voorgrond (Bartholomeeusen 2023, CDC 2023). Personen met chronische persisterende gewrichtsklachten hadden vaker een hogere virale lading van CHIKV (chikungunyavirus) en een hogere leeftijd (Hoarau 2010).

Complicaties

Zeldzame, ernstige complicaties zijn met name beschreven bij patiënten ouder dan 65 jaar met onderliggende chronische aandoeningen (Dorléans 2018, Weaver 2015). Ernstige complicaties zijn o.a. neurologische aandoeningen (waaronder meningo-encefalitis en guillain-barrésyndroom, vaker bij kinderen en ouderen), myocarditis, hepatitis en diverse oculaire afwijkingen (waaronder neuritis optica) (da Silva 2022, ECDC 2025b, Mehta 2018).

De case fatality rate ligt ongeveer tussen de 0,1 tot 0,8% (Bartholomeeusen 2023, Cerqueira-Silva 2024)

Natuurlijke immuniteit

Een CHIKV-infectie geeft een sterke immuunrespons, waarbij er onder andere neutraliserende antistoffen worden gevormd (Fox 2016). Na een CHIKV-infectie bieden deze neutraliserende antistoffen levenslange bescherming tegen de symptomen van chikungunya. Daarnaast is het mogelijk dat deze antistoffen – al dan niet tijdelijk – ook bescherming bieden tegen herinfectie, zelfs met andere genotypen van CHIKV (de Souza 2023, Fumagalli 2021, Jin 2018).

Reservoir

De mens is het belangrijkste reservoir, met name tijdens epidemische perioden. Het virus circuleert tussen de mens en de mug. Er zijn aanwijzingen dat niet-humane primaten en enkele kleinere zoogdieren mogelijk als reservoir op kunnen treden (Bosco-Lauth 2016, ECDC 2025b, Ng 2010).

Transmissie

Besmettingsweg

Muggenbeten

Besmetting via muggenbeten is de belangrijkste transmissieroute van CHIKV (WHO 2025). De belangrijkste vectoren van CHIKV zijn de gelekoortsmug (de Aedes aegypti) en de Aziatische tijgermug (de Aedes albopictus). De Aedes hensilli is in Micronesië een vector gebleken voor CHIKV (Ledermann 2014). Zij staan bekend als dagactieve muggen, waarbij de hoogste activiteit vaak net na zonsopgang en voor zonsondergang is (Wynne 2024). 

Aedes-muggen zijn dagactief en kunnen zowel binnen als buiten verblijven (CDC 2024a). Er zijn ook andere muggensoorten dan Aedes-muggen die chikungunya kunnen overdragen, met name in Afrikaanse oerwouden en jungles (de Lima Cavalcanti 2022, Staples 2025).

Zeldzame transmissieroutes

Naast muggenbeten zijn er enkele zeldzame transmissieroutes, zoals via bloed door prikaccidenten en via aerosolvorming in laboratoria (Staples 2025). Transmissie van CHIKV via bloedtransfusie of transplantatie is theoretisch mogelijk, maar is nog niet beschreven (ECDC 2025b, Petersen 2010). Hoewel CHIKV is aangetroffen in sperma en urine, is er geen bewijs voor seksuele transmissie (Bandeira 2016, Staples 2025).

Perinatale transmissie

De meeste CHIKV-infecties tijdens de zwangerschap resulteren niet in transmissie naar de foetus. In utero transmissie is beschreven, maar is wel zeldzaam (Fritel 2010, Vouga 2019). Perinatale transmissie kan optreden als de zwangere in de viremische fase zit tijdens de bevalling. Uit verschillende studies blijkt dat de intrapartum transmissiekans 3 tot 50% is (Contopoulos-Ioannidis 2018, Gérardin 2008, Gérardin 2014, van Aalst 2017). Deze transmissie vindt waarschijnlijk plaats via de placenta door contracties tijdens de bevalling. Er zijn geen aanwijzingen voor transmissie via moedermelk (Bartholomeeusen 2023, ECDC 2025b, Fritel 2010, Gérardin 2008).

Besmettelijke periode

Personen kunnen in de viremische fase Aedes-muggen besmetten, die dan weer andere personen kunnen infecteren, voornamelijk binnen het huishouden en in de directe omgeving van de viremische patiënt. Dit kan alleen in de viremische fase gebeuren: meestal voordat er ziekteverschijnselen zijn en in de eerste week met ziekteverschijnselen (Alvarez-Argüelles 2019, CDC 2024b, ECDC 2025b).

De duur van de complete transmissiecyclus van CHIKV van mens naar mug en dan weer terug naar de mens is sterk afhankelijk van de omgevingstemperatuur. Enkele onderzoeken wezen uit dat CHIKV al twee dagen na ingestie in de speekselklieren van de mug kan worden aangetoond (Dong 2016, Dubrulle 2009). Een Aedes-mug die het CHIKV met een bloedmaaltijd heeft ingenomen, blijft zijn leven lang infectieus (Mourad 2022, WHO 2025). De gemiddelde levensduur van de mug is 3 á 4 weken (Muhammad 2020). 

Besmettelijkheid

Met uitzondering van zeldzame transmissieroutes, is directe mens-op-mens-overdracht van CHIKV niet beschreven. Overdracht verloopt vooral via de mug.

Risicogroepen

Verhoogde kans op infectie

Inwoners van en reizigers naar gebieden waar chikungunya voorkomt hebben een verhoogde kans op infectie. Chikungunya kent een epidemiologisch patroon dat wordt gekenmerkt door langdurige periodes van lage of afwezige viruscirculatie, afgewisseld met plotselinge, grootschalige uitbraken waarbij tot 75% van de lokale bevolking kan worden getroffen. Vooral als er sprake is van een uitbraak van chikungunya is er een verhoogde kans op infectie. Zie voor de epidemiologische situatie van chikungunya de ECDC.

Verhoogde kans op ernstig beloop

Personen die een verhoogde kans op ernstig beloop van chikungunya kunnen hebben zijn:

• Personen met comorbiditeiten: personen met pre-existent nierlijden, hart- en vaatziekten en slecht gereguleerde diabetes mellitus hebben een verhoogde kans op een ernstig beloop. Personen met pre-existente gewrichtsklachten (artrose, artritis) hebben een hogere kans om chronische gewrichtsklachten te ontwikkelen (Bartholomeeusen 2023, Bouquillard 2009, Sissoko 2009).
• Ouderen (>65 jaar): ouderen presenteren zich vaker met een ernstiger klinisch beeld en hebben een grotere kans op het ontwikkelen van chronische gewrichtsklachten en overlijden ten gevolge van chikungunya (Burt 2012, ECDC 2025b, Manimunda 2010). 
• Neonaten: neonaten hebben een hogere kans op het ontwikkelen van meningo-encefalitis en hiermee ook een grotere kans op overlijden, zie ook Verhoogde kans op ernstig beloop bij zwangerschap (Burt 2012, ECDC 2025b, Gérardin 2008).

Verhoogde kans op ernstig beloop bij zwangerschap

Zwangerschap

Een CHIKV-infectie tijdens de zwangerschap leidt over het algemeen niet tot een verhoogde kans op complicaties. Er is echter wel een verhoogde kans op een gecompliceerd beloop in het derde trimester in vergelijking met het eerste en tweede trimester. Met name is er in het derde trimester een verhoogde kans op het ontstaan van sepsis en ziekenhuisopname (Escobar 2017, Vouga 2019).

Foetus

Miskramen ten gevolge van CHIKV-infecties komen zelden voor (Do Monte 2025, Gérardin 2008). In een systematisch review is het risico op foetale sterfte ten gevolge van CHIKV-infecties berekend op 0,3%. Hierbij was CHIKV vastgesteld in vruchtwater, de placenta of foetaal hersenweefsel (Contopoulos-Ioannidis 2018).

Neonaten

Ongeveer 50% van de neonaten die een perinatale CHIKV-infectie hebben opgelopen hebben ziekteverschijnselen, zoals koorts, zwelling van de gewrichten, oedeem en een huiduitslag. Ook kan er sprake zijn van een trombocytopenie en verhoogde leverenzymen. De ziekteverschijnselen ontstaan 3 tot 5 dagen postpartum (Bartholomeeusen 2023, Vouga 2019). In een grote cohortstudie ontwikkelde ongeveer de helft van de neonaten met een CHIKV-infectie kort na de geboorte een sepsis, meningo-encefalitis of intracerebrale hemorragie, soms met langdurige neurocognitieve verschijnselen (Gérardin 2008).

Behandeling

Er zijn geen antivirale middelen geregistreerd die effectief zijn tegen chikungunya. Bij de chronische vorm van chikungunya, waarbij gewrichtsklachten domineren, kunnen corticosteroïden of DMARDs (disease modifying antirheumatic drugs) geïndiceerd zijn. Revalidatie en fysiotherapie zijn ook van belang voor herstel (Bartholomeeusen 2023, Moizéis 2018). Zie voor de behandeling van chikungunya WHO guidelines for clinical management of arborviral diseases. 

Diagnostiek

Zie ook Diagnostisch Vademecum Chikungunya.

Microbiologische diagnostiek

Afhankelijk van de reisbestemming dient aan CHIKV gedacht te worden. Differentiaaldiagnostisch moet, afhankelijk van de reisbestemming, gedacht worden aan onder andere dengue, malaria, andere alphavirusinfecties, sommige flavivirusinfecties, postinfectieuze artritis en reumatologische aandoeningen.

Chikungunya en dengue zijn klinisch vaak lastig van elkaar te onderscheiden. Bij beide ziektebeelden kan koorts optreden, hoofdpijn, pijn achter de ogen, gewrichtspijn, spierpijn en moeheid. Een ernstig klinisch beloop past meer bij dengue, omdat dengue neutropenie, trombocytopenie, hemorragie en shock (en soms sterfte) kan veroorzaken. 

De keuze van de diagnostische test of combinatie van testen wordt bepaald door de timing van de monsterafname ten opzichte van de eerste ziektedag en de hoeveelheid aanwezig monster (serum/plasma/CSF). 

Directe diagnostiek

CHIKV veroorzaakt een hoge viremie, doorgaans 4-6 dagen na start symptomen (range 3-12 dagen). Daarom is PCR op serum van waarde naast serologie indien het bloedmonster ≤ 12 dagen na het verschijnen van symptomen is afgenomen.

De PCR-diagnostiek wordt aangeboden door het WHO Reference and Research Centre for Arboviruses and Hemorrhagic Fever Viruses, Erasmus MC (Medisch Centrum) en door het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu). In Nederland wordt geen kweek of Ag-detectie uitgevoerd in de routinediagnostiek. 

Indirecte diagnostiek

Serologisch onderzoek naar CHIKV omvat antistofbepalingen voor IgM (immunoglobuline M) en IgG (immunoglobuline G). 

IgM wordt meestal tussen dag 2-7 positief en blijft vaak gedurende 3-4 maanden positief. In uitzonderlijke gevallen blijft de IgM 2 jaar positief. IgG is meestal na 5-6 dagen aantoonbaar en blijft jarenlang positief. Bij neurologische verschijnselen kan de IgM in liquor sneller aanwezig zijn dan in het serum.

De prestaties van de commercieel beschikbare CHIKV-serologie hebben een sensitiviteit tussen 85%-90% voor IgM en IgG. Bij een laag-positief of negatief resultaat kan een tweede serummonster nodig zijn. 

Er is geen serologische kruisreactiviteit met dengue. Serologische kruisreacties kunnen wel optreden met andere, overigens vrij zeldzame, alphavirussen, met name voor IgM binnen dezelfde serogroep zoals met mayarovirus (Zuid-Amerika), o’nyongnyongvirus (Oost- en Centraal-Afrika) en rossrivervirus (Oceanië). Kruisreactiviteit met deze virussen is zwak met uitzondering van o’nyongnyongvirus dat uitsluitend in Oost- en Centraal-Afrika voorkomt. Voor reizigers binnen Europa dient sindbisvirus in de differentiaaldiagnose opgenomen te worden. Kruisreactiviteit met sindbisvirus is zeer zwak.

Typering voor bron- en contactonderzoek

Genotypering is niet aangewezen voor de routinediagnostiek.

Preventie

Immunisatie

Vaccinatie 

Voor de indicaties voor chikungunyavaccinatie, de geregistreerde vaccins, eigenschappen, contra-indicaties, vaccinatieschema’s en werkingsduur, is binnenkort de factsheet chikungunyavaccinatie te raadplegen. Zie ook Vaccinatie voor werknemers in de arbeidsrelevante aanvullingen.

Passieve immunisatie

Immunoglobulinen tegen chikungunya worden in Nederland niet toegepast. 

Voor de komst van vaccins werd in Brazilië en op de eilanden in de Indische Oceaan soms wel anti-CHIKV humane polyvalente immunoglobuline gebruikt, vooral bij ernstige of atypische gevallen van chikungunya, of wanneer er neurologische symptomen optraden als gevolg van de ziekte (Fernandes 2019, Moizéis 2018). 

Algemene preventieve maatregelen

De algemene preventieve maatregelen bestaan uit muggenwerende maatregelen en de bestrijding van de vector. 

Muggenwerende maatregelen

Muggenwerende maatregelen worden aangeraden in endemische en epidemische gebieden. Zowel Aedes aegypti als Aedes albopictus zijn dag-actieve muggen waarbij de hoogste activiteit vaak net na zonsopgang of voor zonsondergang is (Wynne 2024). Zie voor muggenwerende maatregelen de LCI-richtlijn Muggenwerende maatregelen.

Bestrijding vector

De muggen die CHIKV kunnen verspreiden verblijven vaak in de onmiddellijke nabijheid van mensen. Ze gebruiken relatief kleine waterreservoirs (bijvoorbeeld bloempotten en drinkbakken) voor de voortplanting. Het verwijderen (leegmaken, schoonmaken en opbergen) of afdekken van dergelijke reservoirs is een belangrijke algemene preventieve maatregel. Bestrijding van de mug en hun larven door middel van chemische of biologische bestrijdingsmiddelen en door meer innovatieve methoden (genetisch gemodificeerde muggen, speciale vallen) kan een belangrijke rol spelen in de vectorbestrijding (Jones 2021, Roiz 2018). Biologische larviciden en adulticiden mogen enkel door gediplomeerde bestrijders worden ingezet.

Bestrijding vector in Europees Nederland

Sinds 2009 is er een landelijk effectief uitroeiingsbeleid tegen invasieve exotische muggen. In het geval er exotische muggen aangetroffen worden in Europees Nederland, ligt de bestrijding bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Omwonenden wordt gevraagd om hun medewerking om broedplaatsen te verwijderen. De NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) zet extra muggenvallen neer. 

Het Centrum Monitoring Vectoren van de NVWA voert zowel een actieve als passieve surveillance van exotische muggensoorten uit. Bij een actieve surveillance worden risicolocaties gemonitord op de aanwezigheid van exotische muggensoorten. Een risicolocatie is bijvoorbeeld een locatie waarbij import van risicogoederen plaatsvindt, zoals bandenbedrijven en bedrijven die lucky bamboo importeren. Bij passieve surveillance wordt er geacteerd aan de hand van meldingen van inwoners (Brandwagt 2015). 

Locaties waar muggen zijn gevonden door de NVWA, zijn te vinden via Vondsten invasieve exotische muggen (NVWA). Het beleid om vestiging van invasieve exotische muggen in Nederland te voorkomen staat beschreven in de wegwijzer Exotische steekmuggen.

Bestrijding vector in het Nederlands Caribisch gebied 

In endemische gebieden hebben veel landen een nationaal plan voor de bestrijding van chikungunya. Dit bestaat onder andere uit de bestrijding van de vector en voorlichting over preventiemaatregelen (Van den Berg 2012). Een geïntegreerde, multidisciplinaire aanpak vraagt een strakke organisatie met veel aandacht voor betrokkenheid van de lokale gemeenschap. Ook in het Nederlands Caribisch gebied wordt een dergelijke aanpak nagestreefd (RIVM 2025). 

Reiniging, desinfectie en sterilisatie

Niet van toepassing.

Maatregelen

Meldingsplicht

Chikungunya is een meldingsplichtige ziekte groep C en alleen meldingsplichtig bij vaststelling in de openbare lichamen Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (Caribisch Nederland). 
De meldingsplicht geldt niet voor vaststelling van de ziekte in Europees Nederland, vanwege het feit dat tijgermuggen zich nog niet permanent in Europees Nederland hebben gevestigd en daardoor de kans op verdere overdracht verwaarloosbaar is.

Voor Caribisch Nederland geldt dat artsen en hoofden van laboratoria bij vaststelling van de infectieziekte of verwekker dit binnen 1 werkdag moeten melden aan de GGD (Gemeentelijke gezondheidsdienst). De GGD meldt gepseudonimiseerd conform de Wet publieke gezondheid binnen 1 week aan het CIb (Centrum Infectieziektebestrijding) en levert gegevens voor de landelijke surveillance van meldingsplichtige ziekten.

Toelichting: de autonome landen (Curaçao, Aruba en Sint-Maarten) binnen het Koninkrijk der Nederlanden hebben hun eigen lokale wetgeving over meldplicht en rapportering richting publieke gezondheidsdiensten. Zij vallen niet onder de Nederlandse meldingsplicht zoals hierboven omschreven. 

Zowel voor waarschijnlijke als voor bevestigde chikungunya geldt de meldingsplicht en bij beiden zijn er maatregelen nodig. 

Meldingscriteria

Waarschijnlijke chikungunya 

Een patiënt met acute koorts (≥ 38.5°C) én symptomen (tenminste 1) van ernstige artralgie, myalgie of artritis, die niet te verklaren zijn door andere aandoeningen, 

EN

• een enkel serummonster positief voor chikungunya-specifieke IgM 

OF

• woont in, of heeft bezocht, een epidemisch of endemisch gebied in de 2 weken voor de eerste ziektedag.
   

Bevestigde chikungunya

Een patiënt met een positieve testuitslag voor tenminste één van de onderstaande chikungunya-specifieke laboratoriumtesten: 

• Positieve IgM met confirmatie door een referentielaboratorium 
• Aantonen van een significante stijging van chikungunya-specifieke IgM- en/of IgG-antistoffen, danwel seroconversie in een gepaard serum (minimaal 14 dagen ertussen)
• Detectie van chikungunya viraal genetisch materiaal

Inschakelen van andere instanties

In Caribisch Nederland kan zo nodig vectorbestrijdingsdienst ingeschakeld worden om verspreiding van CHIKV te voorkomen (RIVM 2025).

Bron- en contactonderzoek

Bronopsporing

In Europees Nederland, waar de vector zich nog niet gevestigd heeft, zijn bronopsporing van vectoren (muggen) en maatregelen ten aanzien van de bron niet nodig. 

In het Nederlands Caribisch gebied, waar de vector gevestigd is, wordt laagdrempelige bronopsporing van vectoren (muggen) en maatregelen ten aanzien van de bron toegepast. Bij individuele ziektegevallen is de reisgeschiedenis relevant om te identificeren of het om een geïmporteerde infectie gaat of om een nieuwe lokale uitbraak.

Contactonderzoek

Niet van toepassing.

Maatregelen ten aanzien van index, contacten en bron

Maatregelen ten aanzien van index

In gebieden waar de mug endemisch is, is het advies voor de index om in de eerste ziekteweek muggenwerende maatregelen te nemen, zodat besmetting van muggen (en daarmee indirecte transmissie naar andere mensen) kan worden voorkomen (WHO 2025).

Maatregelen ten aanzien van contacten

Er zijn geen maatregelen nodig ten aanzien van contacten. 

Maatregelen ten aanzien van de bron

Al bij een waarschijnlijk geval wordt in het Nederlands Caribisch gebied muggenbestrijding uitgevoerd door de afdelingen publieke gezondheidszorg van de openbare lichamen (bijvoorbeeld een GGD). Hierbij worden muggenbroedplaatsen opgespoord en verwijderd. De muggenbestrijding gebeurt rondom de woning en de directe omgeving van de index. Bewoners kunnen worden voorgelicht over muggenwerende maatregelen, muggenbestrijding en het herkennen van symptomen (RIVM 2025). Zie ook Bronopsporing.

Postexpositieprofylaxe

Geen.

Wering

Wering is niet van toepassing.