Chikungunyavaccin is een vaccin tegen de virale infectieziekte chikungunya. Voor informatie over deze ziekte, zie de LCI-richtlijn Chikungunya.

Indicaties

Op eigen verzoek

Van toepassing op inwoners van het Caribisch deel van het Koninkrijk (Aruba, Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius). Voor reizigers uit Europees Nederland en het Caribische deel van het Koninkrijk naar chikungunya-endemische gebieden, zie Indicaties. 

Als een persoon buiten de genoemde indicaties valt en - na overleg met huisarts of vaccinatiebureau - het vaccin wil krijgen, dan kan dat op eigen kosten via de huisarts, GGD (Gemeentelijke gezondheidsdienst) of ander vaccinatiebureau. Overwegingen daarbij zijn: 

• Kans op het oplopen: chikungunya kent een epidemisch patroon dat over het algemeen wordt gekenmerkt door langdurige periodes van lage of afwezige viruscirculatie, afgewisseld met plotselinge, grootschalige uitbraken waarbij 26 tot 75% van de lokale bevolking kan worden getroffen (Cai 2022, Hennessey 2018, Pialoux 2007).

• De ernst van de aandoening: ongeveer 65-85% van de CHIKV (chikungunyavirus)-infecties verloopt symptomatisch (Appassakij 2013, Staples 2025). Ziekteverschijnselen bestaan uit koorts, vaak ook andere klachten zoals spierpijn, rugpijn, misselijkheid, braken, huiduitslag en gewrichtsklachten. Bij 40-80% (gemiddeld 50%) van de personen met klinische verschijnselen treedt de chronische vorm van chikungunya op, waarbij ziekteverschijnselen langer duren dan 3 maanden. Gewrichtsklachten staan hierbij op de voorgrond (Bartholomeeusen 2023, CDC 2023). De case fatality rate ligt tussen de 0,1-0,8% (Bartholomeeusen 2023, Cerqueira-Silva 2024).

• Kans op ernstig beloop: ernstige complicaties zoals myocarditis, encefalitis en orgaanfalen zijn zeldzaam. Ouderen met onderliggende aandoeningen en neonaten hebben een verhoogd risico op ernstige complicaties (Bartholomeeusen 2023, Burt 2012).

• Mate en duur van bescherming: er zijn tot op heden (juni 2026) alleen gegevens bekend over de immunogeniciteit. De werkzaamheid tegen ziekte is nog onbekend, zie Effectiviteit en Beschermingsduur en revaccinatie. 

• Mogelijke bijwerkingen: na toediening van Ixchiq zijn in zeldzame gevallen langdurige en ernstige bijwerkingen gemeld. Zie Veiligheid en bijwerkingen. 

• Kosten: informeer de persoon over de kosten van een vaccinatie.

Geregistreerde vaccins

Houd er rekening mee dat wanneer een vaccin geregistreerd is, dit niet automatisch betekent dat het ook verkrijgbaar is in Nederland. Voor meer informatie over de kosten van het vaccin zie Medicijnkosten.nl. 

Eigenschappen vaccins

Vimkunya

Vimkunya is een recombinant eiwitvaccin, bestaande uit virus-like particles (VLP’s). Het vaccin wekt antistoffen op tegen de CHIKV-eiwitten C, E1 en E2 die in Vimkunya aanwezig zijn. Het bevat aluminiumhydroxide als adjuvans om de immuunrespons te versterken. Vimkunya is gebaseerd op het West-Afrikaanse genotype van het chikungunyavirus.

Ixchiq

Ixchiq is een levend verzwakt virusvaccin en wekt neutraliserende antistoffen op tegen het chikungunyavirus. Het bevat levend verzwakt chikungunyavirus van het Oost-Zuid-Centraal Afrikaanse/Indische Oceaan genotype (ECSA/IOL). 

Doseringsschema

Wijze van toediening

Vimkunya en Ixchiq worden intramusculair toegediend in de regio deltoidea.

Contra-indicaties

Absolute contra-indicaties Vimkunya:

• Bevestigde ernstige allergie voor één van de bestanddelen. 
• Aangetoonde ernstige en/of onmiddellijke (binnen 4 uur optredende) allergische reactie na een eerdere toediening van hetzelfde vaccin.

Relatieve contra-indicatie Vimkunya:

• Zoals voor alle vaccins geldt, dient toediening te worden uitgesteld bij personen die lijden aan een koortsende ziekte (38,5 graden of hoger).

Absolute contra-indicaties Ixchiq:

• Personen met afweerstoornissen als gevolg van ziekte of medicamenteuze behandeling, waardoor zij een contra-indicatie hebben voor levend verzwakte vaccins.
• Bevestigde ernstige allergie voor één van de bestanddelen. 
• Aangetoonde ernstige en/of onmiddellijke (binnen 4 uur optredende) allergische reactie na een eerdere toediening van hetzelfde vaccin.
• Zwangerschap. Er zijn onvoldoende gegevens bekend over de mogelijke effecten tijdens de zwangerschap. Vrouwen met een zwangerschapswens dienen conceptie tot 1 maand na de vaccinatie uit te stellen. Levend verzwakte vaccins zijn gecontra-indiceerd tijdens de zwangerschap vanwege mogelijke veiligheidsrisico’s voor het ongeboren kind (Plotkin's 2023).
• Borstvoeding. Over toediening van het vaccin aan vrouwen die borstvoeding geven en de eventuele gevolgen voor de zuigeling bestaan nog niet voldoende data. 

Relatieve contra-indicaties Ixchiq:

• Leeftijd ≥ 65 jaar. Het LCR adviseert Ixchiq uit voorzorg niet toe te dienen aan personen ≥ 65 jaar. Zie Veiligheid en bijwerkingen en het LCR-protocol ‘Chikungunya’.
• Zoals voor alle vaccins geldt, dient toediening te worden uitgesteld bij personen die lijden aan een koortsende ziekte (38,5 graden of hoger).

Interferenties

Vimkunya

Gelijktijdige toediening van Vimkunya met andere vaccins is niet onderzocht. Volgens de algemene principes is er geen bezwaar om een geïnactiveerd vaccin tegelijkertijd toe te dienen met andere geïnactiveerde en levend verzwakte vaccins (Plotkin's 2023). 

Ixchiq

Volgens de SmPC wordt gelijktijdige toediening van Ixchiq met andere vaccins niet aanbevolen, omdat dit niet is onderzocht. Op basis van algemene principes wordt een ander levend verzwakt virusvaccin met een interval van tenminste 4 weken toegediend, of indien dit niet mogelijk is, gelijktijdig, om eventuele interferentie te vermijden. Volgens deze principes is er geen bezwaar tegen gelijktijdige toediening van een levend verzwakt vaccin met geïnactiveerde vaccins (Plotkin's 2023). 

Toediening van bloedproducten afkomstig van personen uit endemische gebieden (die mogelijk antistoffen tegen chikungunya bevatten) binnen 3 maanden vóór of tot 1 maand na toediening van Ixchiq kan de verwachte immuunrespons verstoren (zie SmPC). 

Veiligheid en bijwerkingen

Bijwerkingen Vimkunya

Meest voorkomende bijwerkingen (≥ 1/10):

• Lokale reacties (pijn);
• Vermoeidheid;
• Hoofdpijn;
• Myalgie.

Na vaccinatie met Vimkunya zijn er geen langdurige of ernstige bijwerkingen gemeld (Richardson 2025, Simone 2025).

Bijwerkingen Ixchiq

Meest voorkomende bijwerkingen (≥ 1/10):

• Hoofdpijn;
• Misselijkheid;
• Myalgie;
• Artralgie;
• Vermoeidheid;
• Koorts;
• Lokale reacties (gevoeligheid, pijn, erytheem, induratie, zwelling);
• Verlaagd aantal witte bloedcellen, afwijkende leverwaarden. 

Uitzonderlijke bijwerkingen: 

• Ixchiq kan bijwerkingen veroorzaken die lijken op die van de ziekte chikungunya (koorts van 38°C of hoger in combinatie met gewrichtspijn, spierpijn, hoofdpijn, vermoeidheid of bepaalde verschijnselen van het zenuwstelsel, het hart of de ogen). De verschijnselen beginnen meestal ongeveer 3 dagen na de vaccinatie en verdwijnen binnen 4 dagen. In enkele zeldzame gevallen (bij ongeveer 4 op de 1000 mensen) kunnen deze bijwerkingen langer dan 30 dagen aanhouden. Deze bijwerkingen zijn meestal licht, maar sommige volwassenen kunnen ernstiger verschijnselen ontwikkelen (ongeveer 2 op de 100 mensen).
• In zeldzame gevallen zijn de volgende ernstige bijwerkingen gemeld na vaccinatie met Ixchiq (exacte frequentie onbekend): encefalitis, encefalopathie en meningitis.

Veiligheid Ixchiq

In 2025 meldden de CDC en het Franse Ministerie van Volksgezondheid na marktlancering meerdere ernstige bijwerkingen na vaccinatie met Ixchiq, vooral bij personen van 65 jaar en ouder en personen met een kwetsbare gezondheid. Daarop stelde het EMA op 7 mei 2025 tijdelijk een contra-indicatie in voor personen van 65 jaar en ouder. In totaal werden 28 meldingen onderzocht, waaronder 3 overlijdens. Het merendeel van de meldingen betrof een verslechtering van de algemene gezondheidstoestand; in enkele gevallen werden encefalopathie, aseptische meningitis en encefalitis gerapporteerd. Deze bijwerkingen resulteerden in valincidenten, ziekenhuisopnames en overlijden. Na afronding van de veiligheidsbeoordeling heeft het EMA op 11 juli 2025 de contra-indicatie voor vaccinatie van personen ouder dan 65 jaar weer opgeheven, met het voorbehoud dat Ixchiq bij alle leeftijden alleen toegediend dient te worden wanneer er een significant risico op chikungunya bestaat, en na zorgvuldige afweging van de baten en risico’s. 

Op 13 maart 2026 berichtte het EMA dat in de SmPC-tekst van Ixchiq zal worden aangepast dat ernstige bijwerkingen, zoals aseptische meningitis, ook zijn gemeld bij jonge, gezonde volwassenen. Het EMA verricht momenteel een veiligheidsbeoordeling. Informatie hierover wordt verwacht medio 2026.

Zwangerschap en lactatie 

Vimkunya

Er zijn geen gegevens beschikbaar bij zwangere vrouwen, alleen beperkte gegevens uit dierstudies (zie SmPC). Het is niet bekend of Vimkunya in borstvoeding wordt uitgescheiden. Bij toediening van Vimkunya tijdens de zwangerschap of borstvoedingsperiode dient zorgvuldig te worden afgewogen wat het risico is op blootstelling aan CHIKV, de duur van de zwangerschap en mogelijke risico’s voor de foetus of pasgeborene. 

Ixchiq

Ixchiq is een levend verzwakt vaccin en gecontra-indiceerd tijdens de zwangerschap en tijdens het geven van borstvoeding, zie Contra-indicaties. 

Effectiviteit

De werkzaamheid (efficacy) wordt bepaald in vergelijkende klinische studies en uitgedrukt in een percentage van het aantal voorkomen ziektegevallen in de gevaccineerde groep ten opzichte van het aantal ziektegevallen in de groep die placebo kreeg. Een werkzaamheid van 80% wil zeggen dat er in de gevaccineerde groep 80% minder ziektegevallen waren.

De effectiviteit (effectiveness) beschrijft de bescherming van het vaccin onder alledaagse omstandigheden. De effectiviteit wordt daarmee bepaald door meer factoren dan de werkzaamheid, bijvoorbeeld hoe goed het vaccin aangepast is aan het virus of de bacterie die mensen in die periode ziek maakt, de leeftijd en gezondheid van de gevaccineerden en eerdere infecties of vaccinaties. Sommige groepen (zoals immuungecompromitteerden of de alleroudsten) zijn vaak niet opgenomen in klinische studies, maar soms is er wel data over de effectiviteit uit observationeel onderzoek.

De immunogeniciteitsgegevens (vaccinrespons, de antistoffenconcentraties in bloedmonsters van gevaccineerden) kunnen een indicatie van de werkzaamheid geven, mits bekend is welke antistofconcentraties nodig zijn voor bescherming tegen ziekte.

Seroconversie

Vimkunya

Na vaccinatie werd bij 97% (dag 15) en 98% (dag 22) van de personen van 12 t/m 64 jaar, en bij 82% (dag 15) en 87% (dag 22) van personen ≥ 65 jaar een serorespons aangetoond (Richardson 2025, Tindale 2025).

Ixchiq 

Na vaccinatie werd bij 99% van de gevaccineerden (inclusief personen ≥ 65 jaar) na 28 dagen een serorespons tegen het chikungunyavirus aangetoond (Schneider 2023).

Kruisbescherming

De beschikbare immunogeniciteitsgegevens suggereren dat vaccinatie, via de vorming van kruisreagerende antistoffen, werkzaam is tegen alle drie de genotypen van het virus (ECSA/IOL, West-Afrikaans en Aziatisch) (Goo 2016, Weber 2024).

Effectiviteit 

Voor beide vaccins zijn er geen (gerandomiseerde) klinische studies die de werkzaamheid of effectiviteit tegen ziekte hebben onderzocht, alleen immunogeniciteitsstudies. De mate van bescherming tegen ziekte (inclusief chronische chikungunya) en/of infectie na vaccinatie is op dit moment dus niet bekend.

Beschermingsduur en revaccinatie

Na een natuurlijk doorgemaakte CHIKV (chikungunyavirus)-infectie wordt verondersteld dat men levenslang beschermd is tegen chikungunya en is vaccinatie niet geïndiceerd. Het is voor zowel Vimkunya als Ixchiq nog onbekend of revaccinatie nodig is. (SmPC, Laurichesse 2007).

Vimkunya

Na 6 maanden was het seroresponspercentage gedaald naar 86% bij personen van 12 t/m 64 jaar en naar 76% bij personen ≥ 65 jaar (Richardson 2025, Tindale 2025). Er zijn nog geen gegevens beschikbaar over een periode langer dan 6 maanden. 

Ixchiq

Vaccinatie leidt tot een seroresponspercentage van meer dan 97% gedurende ten minste 2 jaar, en uit beschikbare data blijkt dat het percentage boven de 95% blijft tot 4 jaar na vaccinatie (McMahon 2024, Sattler 2025, SmPC-tekst).

Literatuur

• Appassakij H, Khuntikij P, Kemapunmanus M, Wutthanarungsan R, Silpapojakul K. Viremic profiles in asymptomatic and symptomatic chikungunya fever: a blood transfusion threat? Transfusion. 2013;53(10 Pt 2):2567–74. https://doi.org/10.1111/j.1537-2995.2012.03960.x
• Bartholomeeusen K, Daniel M, LaBeaud DA, Gasque P, Peeling RW, Stephenson KE, et al. Chikungunya fever. Nat Rev Dis Primers. 2023;9(1):17. https://doi.org/10.1038/s41572-023-00429-2
• Burt FJ, Rolph MS, Rulli NE, Mahalingam S, Heise MT. Chikungunya: a re-emerging virus. Lancet. 2012;379(9816):662–71. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(11)60281-X
• Cai L, Hu X, Liu S, Wang L, Lu H, Tu H, et al. The research progress of Chikungunya fever. Front Public Health. 2022;10:1095549. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.1095549
• CDC. Chronic arthralgia after chikungunya, Pages in Document : 21 unnumbered slides. Series : ACIP: Chikungunya. URL : https://stacks.cdc.gov/view/cdc/125153. 2023. 
• Cerqueira-Silva T, Pescarini JM, Cardim LL, Leyrat C, Whitaker H, Antunes de Brito CA, et al. Risk of death following chikungunya virus disease in the 100 Million Brazilian Cohort, 2015-18: a matched cohort study and self-controlled case series. Lancet Infect Dis. 2024;24(5):504–13. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(23)00739-9
• Coffey LL, Olstad KJ, Reader JR, Ardeshir A, Weiss CM, Watanabe JK, et al. A chikungunya virus-like particle vaccine reduces chikungunya disease in cynomolgus macaques and protection is mediated by antibody transferred from vaccinated humans. Res Sq. 2025. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-8042170/v1
• Goo L, Dowd KA, Lin TY, Mascola JR, Graham BS, Ledgerwood JE, et al. A Virus-Like Particle Vaccine Elicits Broad Neutralizing Antibody Responses in Humans to All Chikungunya Virus Genotypes. J Infect Dis. 2016;214(10):1487–91. https://doi.org/10.1093/infdis/jiw431
• Hennessey MJ, Ellis EM, Delorey MJ, Panella AJ, Kosoy OI, Kirking HL, et al. Seroprevalence and Symptomatic Attack Rate of Chikungunya Virus Infection, United States Virgin Islands, 2014-2015. Am J Trop Med Hyg. 2018;99(5):1321–6. https://doi.org/10.4269/ajtmh.18-0437
• McMahon R, Toepfer S, Sattler N, Schneider M, Narciso-Abraham M, Hadl S, et al. Antibody persistence and safety of a live-attenuated chikungunya virus vaccine up to 2 years after single-dose administration in adults in the USA: a single-arm, multicentre, phase 3b study. Lancet Infect Dis. 2024;24(12):1383–92. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(24)00357-8
• Pialoux G, Gauzere BA, Jaureguiberry S, Strobel M. Chikungunya, an epidemic arbovirosis. Lancet Infect Dis. 2007;7(5):319–27. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(07)70107-X
• Plotkin's S. Plotkin's Vaccines (Eight Edition). Chapter 10 - General Immunization Practices. . 2023. 
• Richardson JS, Anderson DM, Mendy J, Tindale LC, Muhammad S, Loreth T, et al. Chikungunya virus virus-like particle vaccine safety and immunogenicity in adolescents and adults in the USA: a phase 3, randomised, double-blind, placebo-controlled trial. Lancet. 2025;405(10487):1343–52. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(25)00345-9
• Roques P, Ljungberg K, Kummerer BM, Gosse L, Dereuddre-Bosquet N, Tchitchek N, et al. Attenuated and vectored vaccines protect nonhuman primates against Chikungunya virus. JCI Insight. 2017;2(6):e83527. https://doi.org/10.1172/jci.insight.83527
• Sattler N, Narciso-Abraham M, Scheiblauer S. Three-year antibody persistence of a single-dose live-attenuated chikungunya virus vaccine (VLA1553) in adults aged 18 year and above. Presented at 19th Conference of the International Society of Travel Medicine, 2025 May 11–15. New Orleans, USA. 2025. 
• Schneider M, Narciso-Abraham M, Hadl S, McMahon R, Toepfer S, Fuchs U, et al. Safety and immunogenicity of a single-shot live-attenuated chikungunya vaccine: a double-blind, multicentre, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial. Lancet. 2023;401(10394):2138–47. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)00641-4
• Simone B, Lienert F. Post-authorisation experience and reported adverse events following use of a virus-like particle chikungunya vaccine, United States and Germany, up to August 2025. Euro Surveill. 2025;30(44). https://doi.org/10.2807/1560-7917.ES.2025.30.44.2500792
• Staples J, Hills S, Powers A. Chikungunya. 2025. In: CDC Yellow Book: Health Information for International Travel [Internet]. CDC. 2026. Available from: https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/travel-associated-infections-diseases/chikungunya.html. 2025. 
• Tindale LC, Richardson JS, Anderson DM, Mendy J, Muhammad S, Loreth T, et al. Chikungunya virus virus-like particle vaccine safety and immunogenicity in adults older than 65 years: a phase 3, randomised, double-blind, placebo-controlled trial. Lancet. 2025;405(10487):1353–61. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(25)00372-1
• Weber WC, Streblow DN, Coffey LL. Chikungunya Virus Vaccines: A Review of IXCHIQ and PXVX0317 from Pre-Clinical Evaluation to Licensure. BioDrugs. 2024;38(6):727–42. https://doi.org/10.1007/s40259-024-00677-y