Aandachtspunten rondom inzet kwetsbare werknemers

Bijlage bij de LCI-richtlijn COVID-19 | Versie 29 april 2021 (versiebeheer zie onderaan deze pagina)

Algemeen

Artikel 3 lid 1 sub a van de Arbowet verplicht werkgevers zo veel mogelijk te voorkomen dat het werk een nadelige invloed heeft op de gezondheid van werknemers. Kwetsbare werknemers hebben hierbij recht op extra bescherming.

Ongeveer 20% van de Nederlandse beroepsbevolking heeft een chronische aandoening. Gelukkig hoeft dit niet altijd te betekenen dat werknemers met een chronische aandoening niet aan het werkproces kunnen deelnemen. Mits er sprake is van een medisch stabiele situatie zijn er geen aanwijzingen voor een verhoogde risico op een meer ernstiger beloop.

Behalve door COVID-19, kan er natuurlijk sowieso sprake zijn van een verhoogd risico op gezondheidsschade door infectieziekten zoals Influenza. Uitgangspunt is dat mensen met een onderliggend lijden altijd extra goed op hygiëne dienen te letten en bestaande richtlijnen, procedures en protocollen geldend voor de uitvoering van het werk zorgvuldig opvolgen. Dit wordt tijdens een consult vaak besproken met de behandelend arts.

Definitie kwetsbare werknemer

Zie 'Verhoogde kans op ernstig beloop' bij Risicogroepen.

Uitgangspunten ten aanzien van inzet in werk

Het uitgangspunt is dat zo lang er consequent en volgens de bestaande richtlijnen/procedures van de instelling of organisatie wordt gewerkt (naast de richtlijnen van het RIVM en eventueel de GGD) en oncontroleerbare situaties worden vermeden, ook een kwetsbare werknemer in principe zijn eigen werk kan blijven doen. Al dan niet in combinatie met aanvullende maatregelen, zoals persoonlijke beschermingsmiddelen en/of fysieke barrières.

De inhoud van het werk en de individuele gezondheidsfactoren en werkomstandigheden vormen altijd het vertrekpunt.
 

  • Binnen de verschillende ziekenhuizen, instellingen, medische beroepsgroepen etc., maar ook voor beroepsgroepen daarbuiten, dient hiervoor beleid worden opgesteld; hiervoor wordt verwezen naar de eigen werkgever/zorginstelling.
     
  • Goede informatievoorziening en voorlichting voor de groep kwetsbaren over het extra belang van het strikt en consequent werken volgens de bestaande hygiëne- en preventiemaatregelen, procedures en protocollen geldend voor specifieke beroepsgroepen/werkzaamheden is noodzakelijk met juist gebruik van en toegang tot persoonlijke beschermingsmiddelen.
     
  • Een kwetsbare werknemer moet als er een verhoogd gezondheidsrisico speelt (bepaald na een weging van de werkgebonden infectierisico’s en de individuele gezondheidsfactoren) worden vrijgesteld van werkzaamheden waarbij blootstelling mogelijk is aan COVID-19-positief geteste patiënten of voor COVID-19-verdachte personen (met klachten passend bij COVID-19) en/of aan besmette materialen/werk in een laboratoriumomgeving EN waarbij voldoende bescherming niet mogelijk is (= onbeschermd contact) of wanneer door de werkgever voldoende bescherming niet geleverd kan worden.
     

Indien een werknemer tot de medische risicogroepen (RIVM-lijst) behoort en niet zeker is over de medische situatie, in dat geval kan de werknemer contact opnemen met de bedrijfsarts en/of de behandelaar. Het kan zijn dat tijdens de corona-uitbraak aanvullende voorzorgsmaatregelen en instructies nodig zijn. Het is van belang dat met de werkgever/leidinggevende in goed overleg en met gezond verstand wordt bekeken hoe taken kunnen worden uitgevoerd; hierbij is altijd een individuele risico-inschatting en maatwerk nodig; de bedrijfsarts adviseert.

Er zijn situaties denkbaar waarin het werk wél een verhoogd gezondheidsrisico oplevert en extra bescherming redelijkerwijs of in praktische zin niet te realiseren is.1 In die gevallen verplicht de wet de werkgever om, na een goede risico-inschatting,2 werknemers met verhoogde kwetsbaarheid vrij te stellen van de desbetreffende werkzaamheden en (tijdelijk) vervangend werk aan te bieden. Eventueel kan er ook aanvullende medische informatie worden opgevraagd bij de behandelaar (medisch specialist of huisarts).

  1. Denk bijvoorbeeld aan een baliemedewerker die patiënten te woord staat – waaronder mogelijk personen met een asymptomatische of milde infectie – waarbij de afstand van 1,5 meter niet altijd gehanteerd kan worden en waar geen fysieke barrière kan worden aangebracht (een scherm zoals in supermarkten). Of denk aan werk waarin de werknemer onbeschermd in contact kan komen met besmette materialen.
     
  2. Dit is maatwerk. Het risico op onbeschermde blootstelling zal in sommige gevallen minder specifiek of minder goed in te schatten zijn, bijvoorbeeld in situaties met veel intermenselijk verkeer (met name binnen een zorgsetting) met onvoldoende mogelijkheden tot social distancing of onvoldoende beschikbaarheid van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM), of wanneer comorbiditeit speelt, of wanneer de onderliggende conditie het werken met PBM bemoeilijkt (denk aan longaandoeningen). In deze gevallen moet een individuele risico-inschatting en -afweging plaatsvinden over het werkgebonden risico op besmetting, de mate van kwetsbaarheid van de medewerker en de haalbaarheid van (andere) preventieve maatregelen.

Beleid rond kwetsbare werknemers hoort terug te komen in de periodieke risico-inventarisatie en -evaluatie. Zie ook vraag 6 en 7 in de speciale editie Arbo-inf@ct: COVID-19 en bedrijfsgezondheidsbeleid (maart 2020).

Met de behandelaar kan de werknemer zijn medische behandeling doornemen en bespreken wat hij zelf kan doen om zijn weerbaarheid te verhogen, bijvoorbeeld door meer te bewegen of een gezonde leefstijl.

De gezondheidscheck

Werknemers/klanten/bezoekers moeten letten op hun gezondheid en de gezondheidscheck doen voor aanvang van de dienst/dienstverlening/het bezoek. Zie hiervoor het document Gezondheidscheck coronavirus op RIVM.nl. Als één van de vragen met ja wordt beantwoord, dan moet deze persoon thuis blijven. 

Na vaccinatie

  • Immuungecompromitteerde werknemers: gezien de mogelijk verminderde respons na vaccinatie, kan de bescherming van deze personen suboptimaal uitvallen. Voor deze groep geldt, ook na vaccinatie, dat een individuele beoordeling en advisering gebaseerd op een specifieke risico-inschatting van belang blijft.
  • Werknemers met een verhoogd risico op ernstig verloop van COVID-19 die niet immuungecompromitteerd zijn (zoals mensen met diabetes, long- of hart- en vaataandoeningen) en die thuisblijven uit angst voor besmetting: wanneer deze werknemers volledig gevaccineerd zijn, kan werkhervatting overwogen worden met inachtneming van de preventieve maatregelen (en uitvoerbaarheid hiervan). Ook hier kan de bedrijfsarts individueel adviseren.
  • Maatregelen op de werkvoer: ook op de werkplek gelden voor alle groepen werknemers voorlopig nog dezelfde, landelijke maatregelen. Omdat nog onbekend is hoe lang het vaccin beschermt (en ook in hoeverre hiermee verspreiding wordt voorkomen) blijven maatregelen zoals de gezondheidscheck, social distancing, hygiëne en testen bij klachten etc., onveranderd van kracht; dus ook na vaccinatie(s). Bij verandering in incidentie van COVID-19 of bij veranderingen op het terrein van (her)vaccinatie of profylaxe zal worden aangegeven wanneer deze preventiestrategie, dus ook in het werk, kan worden aangepast.
     

Zie ook de Q&A van het RIVM en de Uitvoeringsrichtlijn (inclusief de bijlage Immuungecompromitteerden).

Versiebeheer

  • 29-04-2021: Paragraaf 'Na vaccinatie' toegevoegd.
  • 25-01-2021: Paragraaf over COVID-19-vaccinatie toegevoegd en een aantal tekstuele wijzingen doorgevoerd. De titel is aangepast naar ‘Aandachtspunten rondom inzet kwetsbare werknemers’.
  • 12-11-2020: De tekst onder de paragraaf 'De gezondheidscheck' is vervangen door een hyperlink naar het document Gezondheidscheck coronavirus op RIVM.nl
  • 27-08-2020: De quarantaineperiode is bekort van 14 naar 10 dagen, gerekend vanaf het laatste risicovolle contact of moment van mogelijke besmetting. Dit was 19-08-2020 al aangepast in andere bijlagen van de richtlijn COVID-19; nu hier ook. 
  • 28-07-2020: Vraag 5 van de gezondheidscheck uitgebreid met 'korter dan 14 dagen terug uit land/regio met code oranje/rood'.
  • 02-06-2020: Ziekteverschijselen aangepast (bij gezondheidscheck, stap 1).
  • 21-04-2020: Definitie risicogroepen nader gespecificeerd vanuit het 65e OMT in richtlijn en bijlagen Testbeleid risicogroepen COVID-19 en Aandachtspunten rondom inzet kwetsbare medewerkers.