Aanvullende informatie diagnostiek COVID-19

Bijlage bij de LCI-richtlijn COVID-19 | Versie 24 maart 2020

Inhoud

  1. Contactgegevens        
  2. Praktische zaken diagnostiek aanvragen
  3. Afnamemateriaal       
  4. Gebruik van E-Swab                    
  5. Transport                 
  6. Laboratoriumveiligheid
  7. Lijst expertisecentra en opschalingslaboratoria voor SARS-CoV-2-diagnostiek
  8. Lijst andere laboratoria met SARS-CoV-2-diagnostiek

1. Contactgegevens

  • RIVM-LCI: 030-2747000 (ook buiten kantooruren bereikbaar)
  • RIVM-IDS dd. viroloog: 030-2748558 (ook buiten kantooruren bereikbaar)
    Bezoekadres: Antonie van Leeuwenhoeklaan 9, 3721 MA Bilthoven
  • Erasmus MC, dd. viroloog unit Klinische Virologie afdeling Viroscience:
    010-7033431 (buiten kantooruren: 010-7040704)

    Bezoekadres: Unit Klinische Virologie, Kamer Nb-1052, Wytemaweg 80, 3015 CN Rotterdam
    Binnen kantoortijden van 8.30 tot 16.30: afgeven bij NB gebouw 10e etage (NB 10-52 laboratorium klinische virologie)
    Buiten kantoortijden (weekenden en avond 16.30 tot 8.30): afgeven bij NB gebouw 4e etage (NB 4-15 laboratorium klinische virologie)

2. Praktische zaken diagnostiek aanvragen

Er zijn, naast Erasmus MC en RIVM-IDS, 13 regionale opschalingslaboratoria waar diagnostiek naar SARS-CoV-2 kan worden uitgevoerd.

Daarnaast zijn er sinds begin maart ook andere medisch microbiologische laboratoria die diagnostiek naar SARS-CoV-2 opgestart hebben, of bezig zijn dit te implementeren. Er wordt een dringend verzoek aan alle GGD’s gedaan om de monsters te sturen naar het opschalingslaboratorium in hun EIGEN regio. Dit kan ook het RIVM of Erasmus MC zijn. Als GGD is het goed om afspraken te maken met het lab van uw keuze zodat dat lab weet wat verwacht wordt.

De eerste vijf positieve en 10 negatieve labuitslagen van ieder lab zullen geconfirmeerd worden door Erasmus MC of RIVM-IDS. Tot die tijd is een monster pas definitief positief als het is geconfirmeerd. Confirmaties kunnen bij Erasmus MC en RIVM-IDS de gehele week door aangeboden worden. In geval van extreme overbelasting of calamiteiten waarbij extra hulp nodig is wordt overlegd met met Erasmus MC (zondag t/m woensdag) of RIVM-IDS (donderdag t/m zaterdag). Ook een verzoek tot hulp (capaciteit) aan andere opschalingslabs kan dan overwogen worden.

Terugkoppeling van resultaten

Terugkoppeling van de uitslagen door Erasmus MC en RIVM-IDS aan ziekenhuizen vindt zo spoedig mogelijk telefonisch plaats en via beveiligde mail (zorgmail) indien beschikbaar. Hiervoor is het van belang om op het aanvraagformulier altijd een rechtstreeks, 24/7 bereikbaar telefoonnummer te vermelden van de arts-microbioloog, die de uitslag moet ontvangen.

Voor aanvragen van de GGD

Het RIVM-IDS en Erasmus MC zullen alle uitslagen voor de GGD via beveiligde mail (zorgmail) terugkoppelen.

Dit betreft zowel positieve als negatieve uitslagen. Uitslagen per mail van het Erasmus MC en RIVM-IDS zijn te verwachten tot middernacht. Later zal een definitieve uitslag op de gangbare wijze (beveiligde mail of per post) worden verstuurd. Er zal geen telefonisch contact met de GGD worden opgenomen voor het doorgeven van uitslagen.

Voor vragen m.b.t. uitslagen kunt u telefonisch contact opnemen met de dienstdoende viroloog RIVM-IDS: 0302748558 of de dienstdoende viroloog van het Erasmus MC; in de dienst (na 17.00 uur en in het weekend) via telefoniste: 010-7040704.

3. Afnamemateriaal

Er zijn (dreigende) tekorten aan sommige afnamematerialen en extractie- en PCR-reagentia. Hiervoor wordt gezocht naar oplossingen op diverse fronten. Een aantal mogelijke oplossingen is:

1. Gepoold testen van oropharynx- en nasopharynxwat voor SARS-CoV-2 om extractie- en PCR-reagentia te besparen. Dit leidt wel tot een (gering) verlies aan gevoeligheid en het is niet langer mogelijk om te onderscheiden welke locatie positief is. Voor de bestrijding is dit op dit moment echter minder relevant. Het blijft belangrijk om zowel een oropharynxwat (keel) als een nasopharynxwat (neus) af te nemen, omdat er patiënten zijn die alleen op één van de twee locaties positief zijn.

2. Bij een tekort aan virustransportmedium (VTM) en meer specifiek UTM van Copan kunnen oropharynx- en nasopharynxwatten samen in een buis met VTM gestopt worden. Wanneer er gepoold afgenomen wordt, betekent dit automatisch dat er nog maar één buis met VTM nodig is met ook tot gevolg besparing op extractie- en PCR-reagentia.

3. Bij een tekort aan afnamemateriaal kan één stijve wattenstok gebruikt worden, waarbij eerst de oropharynx en daarna de nasopharynx wordt bemonsterd. Ook dan is slechts één buis met VTM nodig met tot gevolg besparing op extractie- en PCR-reagentia.

4. Van een aantal type wattenstokken, vooral die van Copan (los en als e-swab), dreigt een tekort. Klassieke wattenstokken (los in scheurverpakking of als droge wat in ‘buis’,) zijn er nog wel. Deze moeten na afname afgeknipt worden om in buis met VTM te passen. Oropharynx- en nasopharynxwattenstokken met breekpunt (van Copan), zoals het RIVM nu verstrekt in monsterafnamepakketjes voor GGD’en, zullen vroeger of later niet meer voorradig zijn. Dan kunnen de klassieke wattenstokken met plastic/polyester drager gebruikt worden. Wattenstokken met houten of metalen drager kunnen niet gebruikt worden omdat die remming in de PCR veroorzaken.

5. VTM in de vorm van GLY is in Nederland ruim leverbaar door Mediaproducts BV, Groningen. Om te zorgen dat hier geen tekort ontstaat moeten ze wel ingelicht worden over de noodzaak van een voorraad. Nu produceren ze alleen op bestelling.

6. RIVM-IDS heeft een grote voorraad aangelegd van (alternatieve) wattenstokken verkregen uit bestelling en restanten van onderzoeksprojecten en van GLY VTM (4,5 ml in 8 cm of 10 cm buis afhankelijk van wat het bedrijf binnen krijgt). Labs die in de problemen komen kunnen bij RIVM-IDS een bestelling plaatsen voor het aantal dat nodig is op korte termijn. Dit is dus niet bedoeld om zelf op locatie ruim te bevoorraden; dat zou andere labs met nood tekort doen. Aanvragen kunnen gemaild worden naar Gabriel Goderski: gabriel.goderski@rivm.nl.

Het RIVM heeft heel veel verzendenveloppen met afnamemateriaal opgestuurd naar GGD’en, waarvan op dit moment maar een deel retour is gekomen. Er staan er meer dan 1500 uit. We verzoeken de laboratoria dringend om lege RIVM-verzendenveloppen (groen) retour te sturen naar het RIVM.

4. Gebruik van E-Swab

Een aantal laboratoria maakt gebruik van de E-swab. Hoewel over het algemeen de rapporten van verschillende labs en werkgroepen positief zijn over het gebruik van E-Swab bij de afname van patiëntmateriaal in plaats van universeel transport medium (UTM) en virus transport medium (VTM), is het EMC hier minder positief over. Hoewel in EMC de Ct-waarden met E-swab hoger waren dan met UTM was het verschil niet afhankelijk van de virusconcentratie in het monster. Enkele monsters met een heel hoge Ct in UTM werden wel gemist in E-swab medium. Patiëntmateriaal afgenomen met een E-Swab kan worden gebruikt voor diagnostische doeleinden, hoewel men bewust moet zijn van de mogelijk lagere sensitiviteit, en dus eerder een negatief resultaat in de RT-PCR bij patiënten met een lage virale load in vergelijking met UTM of VTM. Daarnaast is het E-Swab medium vanwege een cytotoxisch effect niet geschikt voor viruskweken van materiaal afgenomen met een E-Swab.

5. Transport

Transport van klinisch materiaal van een COVID-19-verdachte of -bevestigde patiënt moet worden behandeld als een ‘category B infectious substance – UN3373’, zoals beschreven in de NVMM praktijkrichtlijn Verzending en vervoer van biologische materialen. Dat wil zeggen dat de afnamebuis met absorptiemateriaal in een blister in een dichtgesealde envelop en vervolgens met het aanvraagformulier in een groene plastic RIVM- of vergelijkbare verzendenvelop wordt verpakt. Voor het vervoer moet een koerier worden ingeschakeld, die duidelijke instructies heeft gekregen over de aflevering (contacttelefoonnummer en persoonlijke overdracht aan een medewerker van het laboratorium).

6. Laboratoriumveiligheid

Mede op basis van het WHO-advies en Amerikaanse (CDC) richtlijnen adviseren wij het volgende over veiligheid bij het verwerken van monstermaterialen, ook voor diagnostiek naar mogelijke andere verwekkers en klinisch-chemische bepalingen:

Alle soorten respiratoire materialen en feces dienen als (potentieel) infectieus te worden beschouwd.

Bloed en urine wordt niet als infectieus beschouwd en kan door klinisch chemische en serologische laboratoria op gebruikelijke wijze worden verwerkt.

Potentieel aerosol-vormende handelingen bij verwerken van patiëntmaterialen die mogelijk infectieus virus bevatten dienen te gebeuren onder BSL-2-condities in een biologisch veiligheidskabinet klasse 2.

Het gaat onder andere om de volgende handelingen:

  • pipetteren van patiëntmaterialen die mogelijk infectieus virus bevatten;
  • beënten van bacteriologische of mycologische voedingsbodems;
  • voorbereiden van microscopiepreparaten tot en met fixatie;
  • voorbereiden van nucleïnezuurextractie tot inactivering d.m.v. extractiebuffer bereikt is.
     

Werkzaamheden die onder gebruikelijke condities kunnen worden uitgevoerd, betreffen onder andere:

  • verdere verwerking van geëxtraheerde nucleïnezuren;
  • beoordelen van bacteriologische of mycologische kweken;
  • klinisch chemische en serologische bepalingen op bloed;
  • microscopie van gefixeerde preparaten.

7. Lijst expertisecentra en opschalingslaboratoria voor SARS-CoV-2-diagnostiek

Expertisecentra

  1. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), Bilthoven
  2. Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam

Opschalingslaboratoria (voldoen aan specifieke opschalingslab criteria)*

  1. Amsterdam Universitair Medisch Centrum, Amsterdam
  2. CERTE, Groningen
  3. Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis, Tilburg
  4. Jeroen Bosch Ziekenhuis, 's-Hertogenbosch
  5. Laboratium Microbiologie Twente Achterhoek (LabMicTa), Hengelo
  6. Leids Universitair Medisch Centrum, Leiden
  7. Maastricht Universitair Medisch Centrum, Maastricht
  8. Microvida, Locatie Bravis, Roosendaal
  9. Laboratorium voor Pathologie en Medische Microbiologie (PAMM), Veldhoven
  10. Streeklaboratorium voor de Volksgezondheid Kennemerland, Haarlem
  11. Radboud Universitair Medisch Centrum, Nijmegen
  12. Universitair Medisch Centrum Groningen, Groningen
  13. Universitair Medisch Centrum Utrecht, Utrecht

* Criteria voor status opschalingslaboratorium:

  • 24 uur, 7 dagen per week beschikbaarheid
  • Minimum capaciteit van 100 monsters per dag, gedurende 2 – 3 maanden
  • De mogelijkheid tot het uitpakken van materialen die mogelijk een BSL-3 organisme bevatten
  • Bezitten routine moleculaire diagnostiek faciliteit
  • Gebruik van interne controle in routine moleculaire diagnostiek
  • 8 uur doorlooptijd (24 uur tijdens piek)
  • Deelname aan (extra) kwaliteitsrondzendingen en confirmaties door expertise centra en het delen van validatie en confirmatie resultaten met RIVM

8. Lijst andere laboratoria met SARS-CoV-2-diagnostiek

Andere laboratoria die voor opzetten en validatie van SARS-CoV-2-diagnostiek ondersteuning van RIVM en Erasmus MC (hebben) ontvangen**

  1. Atalmedial, Amsterdam
  2. Canisius Wilhelmina Ziekenhuis, Nijmegen
  3. Comicro, Hoorn
  4. Diakonessenhuis Utrecht, Utrecht
  5. Eurofins NMDL-LCPL/DDL/Alrijne, Rijswijk
  6. Franciscus Gasthuis & Vlietland, Rotterdam
  7. Gelre Ziekenhuizen, Apeldoorn
  8. GGD Amsterdam Streeklaboratorium, Amsterdam
  9. Haga Ziekenhuis, Den Haag
  10. Haaglanden Medisch Centrum (HMC+), locatie Westeinde, Den Haag
  11. Ikazia Ziekenhuis, Rotterdam
  12. Isala, Zwolle
  13. Izore, Leeuwarden
  14. Laurentius Ziekenhuis, Roermond
  15. Maasstad Ziekhuis, Rotterdam
  16. Meander Medisch Centrum, Amersfoort
  17. Microbe & Lab B.V., Amsterdam
  18. Pro Health Medical, Nederweert
  19. Reinier Haga MDC, Delft
  20. Rijnstate Velp, Velp
  21. RLM Dordrecht/Gorinchem, Dordrecht
  22. St. Antonius Ziekenhuis, Nieuwegein
  23. Star-shl diagnostische centra, Rotterdam
  24. Tergooi Ziekenhuis, Hilversum
  25. Zuyderland Medisch Centrum Locatie Heerlen, Heerlen
  26. VieCurie, Venlo

** Conformeren zich tot deelname aan (extra) kwaliteitsrondzendingen en confirmaties