(Verdenking) COVID-19 aan boord van zeecruiseschepen

Handleiding voor GGD’en, bijlage bij de LCI-richtlijn COVID-19 | Versie: 23 augustus 2021 (versiebeheer zie onderaan pagina)

Achtergrond

Cruiseschepen zijn, met name tijdens de reis tussen havens, een gesloten omgeving met veel gedeelde faciliteiten voor grote groepen mensen aan boord. Reeds aan het begin van de COVID-19-pandemie hebben we gezien hoe ernstig uitbraken aan boord van cruiseschepen kunnen verlopen. Dit stappenplan is bedoeld om de GGD’en van havens die zeecruiseschepen ontvangen (Amsterdam, Kennemerland en Rotterdam-Rijnmond) te ondersteunen bij outbreakmanagement en moet gezien worden als een brug tussen het opgestelde document van Healthy Gateways en de LCI-richtlijn COVID-19.

Er wordt in dit document rekening gehouden met een veranderend beleid omtrent immune opvarenden. Deze immuniteit heeft vooral invloed op het inzetten van collectieve maatregelen. Bij de invoering van collectieve maatregelen is steeds de afweging: helderheid in uniform geldende maatregelen ten opzichte van (individueel) maatwerk. De GGD maakt hier een passende afweging in afstemming met ketenpartners en de rederijen.

Noot: In dit document wordt de term opvarenden gebruikt. Hiermee worden zowel de bemanningsleden als passagiers bedoeld.

Indienen Maritime Declaration of Health

Cruiseschepen moeten een Maritime Declaration of Health (MDoH) indienen vόόrdat zij de Nederlandse grens passeren. Zij sturen de MDoH naar het havenbedrijf van de haven waar het schip verwacht wordt. De MDoH moet zo recent mogelijk en niet meer dan 24 uur oud zijn. Het havenbedrijf stuurt de MDoH altijd door naar de GGD van de betreffende regio. Indien er na de eerste melding een verandering plaatsvindt in de gezondheidssituatie aan boord, stuurt de kapitein van het schip een nieuwe MDoH. Zie ook het draaiboek International Health Regulations (IHR).

Wanneer een MDoH nog niet beschikbaar of niet volledig is, dient de volgende informatie actief te worden opgevraagd:

  • Zijn er opvarenden met klachten die kunnen passen bij COVID-19?
  • Zijn er aan boord maatregelen getroffen, zoals isolatie van personen met klachten passend bij COVID-19, of quarantaine van hun contacten?

Indien de MDoH negatief is / er geen opvarenden aan boord zijn met klachten die kunnen passen bij COVID-19, wordt het schip vrije doorgang verleend.

Stappenplan bij (verdenking) COVID-19 aan boord van cruiseschepen in of onderweg naar Nederlandse havens

1. Klachten passend bij COVID-19 bij opvarenden aan boord 

Als er sprake is van opvarenden aan boord met klachten passend bij COVID-19, dan gaan deze personen in isolatie, conform het Protocol bron- en contactonderzoek COVID-19 en de COVID-19-richtlijnen van Healthy Gateways, tot een testuitslag bekend is of tot advies van de GGD volgt.

Daarnaast is het belangrijk om na te gaan of opvarenden (eerder) getest zijn op SARS-CoV-2 en wanneer welke test is uitgevoerd en welke laboratoria zijn betrokken.

1.1 Te nemen maatregelen

Op schepen kan in de basis het eigen protocol gevolgd worden bij verdenking, zolang dat ten minste de volgende te nemen stappen bevat:

  • Opvarenden met klachten gaan in isolatie aan boord (in een eenpersoonshut, gescheiden van andere passagiers inclusief huisgenoten, waarbij ventilatie de lucht direct naar buiten afvoert), of in overleg met betrokken GGD op een geschikt bevonden wal-locatie. Zij worden op SARS-CoV-2 getest door middel van een gevalideerde test (PCR- of antigeentest) door een (para)medisch geschoolde of verpleegkundig medewerker aan boord, όf via officiële (GGD-)testfaciliteiten aan de wal.
  • Voor individuele isolatie- en quarantaineadviezen wordt in principe het Protocol bron- en contactonderzoek COVID-19 gevolgd. Daarnaast zijn er internationale COVID-19-richtlijnen van Healthy Gateways beschikbaar die een strenger beleid voorstaan dan de Nederlandse richtlijnen. Indien deze zijn toegepast, hoeft het beleid niet aangepast te worden naar de Nederlandse richtlijnen.

Indien de testuitslag van alle opvarenden met klachten die kunnen passen bij COVID-19 negatief is, dan vervallen de beperkingen en wordt isolatie en quarantaine opgeheven.

2. Een of meerdere opvarenden worden positief getest op SARS-CoV-2

Een nieuwe MDOH wordt onverwijld verzonden. Rederij en havenautoriteit zorgen dat GGD wordt geïnformeerd.  

2.1 Opvragen gegevens en inventarisatie medische situatie

De volgende gegevens kunnen bij het schip worden opgevraagd:

  • Maritime Declaration of Health (MDoH);
  • Lijst van personen die aan boord zijn en zijn geweest (crewlist/passagierslijst);
  • Medisch logboek (medical log);
  • Reisschema schip (historie én geplande route);
  • Uitbraakprotocol maatschappij inclusief BCO-protocol*;
  • Vaccinatiegraad en testbeleid aan boord, inclusief data recente testrondes;
  • Mogelijke cohortering aan boord en zo ja, in welk cohort de verdachte gevallen zich bevinden en in welke hut(ten) verdachte gevallen zijn geaccommodeerd;
  • Genomen maatregelen.

*Op een aantal schepen is een systeem ingericht dat op basis van kamersleutels identificeert op welk moment passagiers in welke ruimtes aanwezig waren. Verifieer ook of dit systeem in gebruik is en de data bruikbaar is.

2.2 Te nemen maatregelen indien 1-2 besmettingen zijn vastgesteld

  • Alle positief geteste personen gaan in isolatie. Voor zeecruises bij voorkeur aan boord. Hiervoor worden hutten gebruikt waarbij door de ventilatie de luchtstroom direct naar buiten wordt afgevoerd.
  • De scheepsarts is verantwoordelijk voor de medische beoordeling en kan op medische indicatie, in overleg met de GGD, positieve of verdachte gevallen van boord laten gaan voor isolatie en/of medische zorg. 
  • De kapitein/scheepsarts/rederij voert, in samenwerking met de GGD, het bron- en contactonderzoek aan boord uit.
  • Alle categorie 1- en 2-contacten, ook immune, worden getest op SARS-CoV-2 door middel van een gevalideerde test (nulmeting). Afhankelijk van het reguliere testschema aan boord en bij een onduidelijk beeld van het aantal nauwe contacten, wordt geadviseerd laagdrempelig alle categorie 3-contacten te testen. Door opvarenden afgenomen zelftesten worden niet geaccepteerd, de testen dienen door daartoe gekwalificeerd personeel te worden afgenomen en beoordeeld.
  • Voor verdere individuele isolatie-, quarantaine- en monitoringadviezen wordt het standaard Protocol bron- en contactonderzoek COVID-19 gevolgd.
  • Opvarenden in quarantaine ondergaan het testbeleid zoal beschreven in paragraaf 3.
  • Opvarenden die niet in isolatie of quarantaine zitten, (immune categorie 2- en 3-contacten), kunnen zich vrij bewegen over het schip en van boord gaan (voor bijvoorbeeld winkelen, uitstapjes of excursies).
  • Er is extra aandacht voor de standaard maatregelen aan boord (hand-/hoesthygiëne, anderhalve meter afstand onderling).
  • De testrondes voor overig personeel en opvarenden worden uitgevoerd volgens bestaande afspraken voor zeegaande cruises.
  • Overweeg in het geval van een schip met in Nederland woonachtige opvarenden de mogelijkheden voor isolatie of quarantaine op het woonadres, of een alternatieve locatie.
  • De GGD meldt de casuïstiek in SIS middels het N1/N2-formulier en informeert de volgende haven. Deze melding wordt direct gedaan en bij meer informatie geüpdatet.

2.3 Aanvullende maatregelen bij 3 of meer indexen

Indien er meerdere mensen (3 of meer) positief zijn getest, is er mogelijk sprake van een uitbraak (afhankelijk van de achtergrondincidentie). De GGD doet een inschatting van de grootte van de uitbraak en de verspreiding aan boord. Dit stappenplan onderscheidt twee gradaties:

  1. Een kleine uitbraak met een index en aan elkaar gelinkte secundaire casussen;
  2. Een grote uitbraak en/of meerdere individuele casussen (met vermoeden van wijde verspreiding).

Dit stappenplan voor de zeecruisevaart stelt een arbitraire grenswaarde van de gedetecteerde attack rate op 1% van het totaal aantal opvarenden, of meer dan 15 positief geteste gevallen, gezien het grote aantal opvarenden op zeecruiseschepen.
In de praktijk maakt de GGD de afweging welke maatregelen het meest passend zijn, mede op basis van de attack rate en andere variabelen.

2.3.1 Aanvullende maatregelen bij een kleine uitbraak met aan elkaar gelinkte indexen (arbitraire attack rate tot 1% van het totaal aantal opvarenden, én minder dan 15 positieve gevallen in totaal)
  • Het schip wordt geadviseerd aangemeerd te blijven ten minste tot na contact met autoriteiten van de volgende haven.
  • Alle categorie 1- en 2-contacten, ook immune,  worden getest op SARS-CoV-2 door middel van een gevalideerde test (nulmeting). Afhankelijk van het reguliere testschema aan boord wordt geadviseerd ook alle categorie 3-contacten/opvarenden te testen (ook de immune contacten). Door opvarenden afgenomen zelftesten worden niet geaccepteerd, de testen dienen door daartoe gekwalificeerd personeel te worden afgenomen. Het verdere testbeleid staat beschreven in paragraaf 3.
  • Adviseer de kapitein/rederij de overige contacten (categorie 3) te cohorteren (indien er nog geen cohortering plaatsvindt) om vervolgbeleid beter te faciliteren.
  • Overweeg geen nieuwe opstappende passagiers toe te laten tot het schip. Dit valt te overwegen indien er additionele variabelen zijn, buiten de attack rate.
  • Overweeg bij de faciliteiten aan boord, zoals restaurant, schoonheidssalon en casino, de toegangsaantallen te beperken of de faciliteiten geheel te sluiten. Dit valt te overwegen indien er additionele variabelen zijn, buiten de attack rate.
  • Overweeg geen bezoeken en uitstapjes aan wal toe te laten. Dit valt te overwegen indien er additionele variabelen zijn, buiten de attack rate.
  • Betrek de veiligheidsregio en betrokken ketenpartners en spreek vervolgbeleid en maatregelen af voor het geval van verdere toename van de uitbraak. Zie paragraaf 2.4. Informeer de LCI en het ministerie van VWS voor afstemming van communicatie.
  • De situatie wordt met de kapitein/rederij besproken en mogelijke beperkingen in het continueren van de geplande vaarroute worden geïdentificeerd. Naast het aantal verdachte en/of positieve gevallen heeft ook het aantal opvarenden dat in quarantaine zit hierop een grote impact en kan een grote belemmering vormen voor het in werking houden van het schip en de bedrijfsvoering aan boord.
  • Notificeer de volgende havens aan de route middels het N1/N2-formulier in SIS. Verzoek de LCI een EWRS te verzenden aan het bijbehorend NFP.
2.3.2 Aanvullende maatregelen bij een grote uitbraak, en/of meerdere individuele indexen (met vermoeden van wijde verspreiding), een arbitraire attack rate vanaf 1% van het totaal aantal opvarenden, of meer dan 15 indexen in totaal
  • Het schip wordt geadviseerd aangemeerd te blijven ten minste tot na inventarisatie van de situatie en overleg met GGD.
  • Verruim het testbeleid aan boord naar alle opvarenden van het schip. Overweeg bij grote aantallen een prioritering van groepen aan boord en een aanvulling met regionale testcapaciteit in overleg met regionale GGD. Het verdere testbeleid staat beschreven in paragraaf 3.
  • Alle niet-immune opvarenden gaan in quarantaine conform de COVID-19-richtlijnen van Healthy Gateways en het Protocol bron- en contactonderzoek COVID-19. Daarnaast gaan alleen personen aan boord en van boord in overeenstemming met de autoriteiten (havenautoriteit in samenspraak met de GGD). Het schip mag in dit geval in principe de haven niet verlaten.
  • Informeer de veiligheidsregio en overweeg opschaling volgens regionale protocollen. Betrek de LCI en het ministerie van VWS in het uitbraakteam. De LCI informeert ECDC. Zie paragraaf 2.4.
  • Overweeg het schip tot nader order op de ligplaats te laten blijven. Bespreek mogelijkheden voor quarantaine en isolatie aan wal wanneer dit nodig zal blijken.
  • Overweeg het schip in quarantaine te plaatsen. In dat geval wordt opstappen van nieuwe opvarenden beperkt tot alleen noodzakelijk personeel. Deze personen worden strikt gescheiden van de overige opvarenden, houden anderhalve meter afstand en dragen een mondneusmasker type IIR. Het schip houdt bij wie er aan boord komt en/of wie het schip verlaat.
  • Faciliteiten aan boord, zoals restaurant, schoonheidssalon en casino, gaan dicht. Bezoeken en uitstapjes aan wal worden opgeschort.
  • De kapitein/rederij wordt bij elke beslissing direct betrokken of geïnformeerd.
  • Overweeg bij toenemende aantallen positieve opvarenden een verdere opschaling. Denk aan een evacuatieplan voor het schip, locaties met grote verblijfscapaciteit als isolatie- / quarantainelocaties, etc.
  • Notificeer opnieuw via EWRS en SIS bij nieuwe informatie die relevant is voor een volgende haven, ook als het schip nog niet uitvaart.

2.4 Informeren van ketenpartners en melden aan instanties

Ketenpartners en instanties worden geïnformeerd door de GGD. Zie ook paragraaf 5 van het generiek draaiboek van LCI.

Denk aan:

  • Havenautoriteiten;
  • Veiligheidsregio;
  • Immigratie/marechaussee (bij niet-EU opvarenden);
  • Instanties die aan boord gaan (THZ/ship sanitation).

Uitbraken op schepen worden door de GGD gemeld aan de LCI.

3. Testbeleid

3.1 Testschema

De GGD vraagt het testbeleid aan boord van het cruiseschip op bij de kapitein of rederij. Zeecruiseschepen varen alleen indien zij een extensief en frequent testschema gebruiken voor hun niet gevaccineerde opvarenden. Bij een vaccinatiegraad aan boord lager dan 90% worden alle niet gevaccineerde opvarenden aan boord om de dag getest en gevaccineerde personen tweemaal per week getest.

Naast het standaard testschema kan de GGD een onderstaand aanvullend testbeleid adviseren.

3.2 Testbeleid Nulmeting (dag 0)

Bij 1-2 vastgestelde besmettingen:

  • Alle categorie 1- en 2-contacten worden getest op SARS-CoV-2 door middel van een gevalideerde test (nulmeting). Afhankelijk van het reguliere testschema aan boord en bij een onduidelijk beeld van het aantal nauwe contacten, wordt geadviseerd laagdrempelig alle categorie 3-contacten te testen. Door opvarenden afgenomen zelftesten worden niet geaccepteerd, de testen dienen door daartoe gekwalificeerd personeel te worden afgenomen.

Kleine uitbraak (attack rate tot 1% van het totaal aantal opvarenden én minder dan 15 positieve gevallen in totaal):

  • Alle categorie 1- en 2-contacten worden getest op SARS-CoV-2 door middel van een gevalideerde test (nulmeting). Afhankelijk van het reguliere testschema aan boord wordt geadviseerd ook alle categorie 3-contacten/opvarenden te testen (ook de immune contacten). Door opvarenden afgenomen zelftesten worden niet geaccepteerd, de testen dienen door daartoe gekwalificeerd personeel te worden afgenomen.

Grote uitbraak, met vermoeden van wijde verspreiding (arbitraire attack rate vanaf 1% van het totaal aantal opvarenden, of meer dan 15 positieve gevallen in totaal)

  • Verruim het testbeleid aan boord naar alle opvarenden van het schip (immuun en niet-immuun). Overweeg bij grote aantallen een prioritering van groepen aan boord en aan te vullen met regionale (GGD-)testcapaciteit.

3.3 Opvolging van het testbeleid op dag 5 en verder

Vijf dagen na de nulmeting worden alle op dag 0 negatief geteste opvarenden opnieuw getest. Ook de immune categorie 1-contacten worden in deze testronde meegenomen.

  • Indien iedereen negatief test op dag 5 na laatste contact worden alle extra maatregelen aan boord afgeschaft.
  • Indien er opnieuw opvarenden positief testen op dag 5 na laatste contact, gaan deze besmette opvarenden in isolatie en wordt beleid gevolgd conform het Protocol bron- en contactonderzoek COVID-19.
  • 5 dagen later wordt opnieuw iedereen getest met een gevalideerde test.

Deze 5-daagse testrondes gaan door totdat er bij een testronde geen positieve uitslagen meer zijn.

4. Wanneer mag het schip uitvaren?

4.1 Algemene uitgangspunten

Het schip kan uitvaren als alle positief geteste opvarenden ofwel van boord zijn gegaan, ofwel inmiddels hersteld zijn (zie paragraaf 5.3). De uitbraak mag dan als voorbij worden beschouwd en het schip mag worden vrijgegeven.

4.2 Uitvaren met opvarenden in quarantaine of isolatie aan boord

Het schip kan onder voorwaarden uitvaren:

  • De uitbraak is onder controle:
    Er zijn geen positief geteste opvarenden meer aan boord die, naar oordeel van de scheepsarts, evt. in overleg met de GGD, medische zorg behoeven;
    OF
    - Alle positief geteste opvarenden (bemanningsleden EN passagiers) zijn inmiddels hersteld en hebben hun isolatieperiode erop zitten.
  • Alle opvarenden die nog in quarantaine zijn, blijven te allen tijde in hun eigen hut. De quarantaine mag pas worden opgeheven conform de adviezen in de LCI-richtlijn COVID-19. Voor overwegingen rondom het opheffen van quarantaine zie paragraaf 5.3.
  • Een volgende haven is op de hoogte en akkoord met binnenkomst van het schip. Deze en navolgende havens worden altijd geïnformeerd via SIS. Daarbij wordt het N1/N2-formulier gebruikt en een algemene short notice ingevoerd. Met de autoriteiten in de eerstvolgende haven wordt door de GGD telefonisch contact gezocht. De LCI verzendt een EWRS. (Een beknopte handleiding voor SIS en het N1/N2-formulier is te vinden in de bijlage EU SHIPSAN ACT Information System (SIS).

Voor maatregelen wanneer een schip zonder overleg of tegen advies in toch uitvaart, zie paragraaf 5.6.

5. Algemene aandachtspunten en overwegingen

5.1 Verantwoordelijkheden van het schip en de rederij

Het schip en de rederij zien in het kader van uitbraakmanagement toe op:

  • Opvolging van alle gegeven adviezen.
  • Registratie van alle opvarenden met informatie over vaccinatiestatus, land van herkomst, klachten, testen, uitslagen en maatregelen. De kapitein en/of scheepsarts deelt deze informatie op verzoek van de GGD.
  • Uitvoering van bron- en contactonderzoek aan boord in samenwerking met de GGD.
  • Beschikbare en geschikte isolatie- en quarantaineverblijfplaatsen aan boord en/of aan wal (in afstemming met de GGD).
  • Medische monitoring van positief geteste opvarenden (ook t.a.v. opvarenden die in isolatie of quarantaine aan de wal verblijven) en zo nodig toegang tot medische zorg en het transport.
  • Monitoring van categorie 3-contacten en dat zij zich melden bij mogelijke COVID-19-klachten. Opvarenden die klachten ontwikkelen gaan in isolatie en worden getest.

Verdere verantwoordelijkheden van het schip en de rederij worden beschreven in de COVID-19-richtlijnen van Healthy Gateways.

5.2 Het aan wal gaan van opvarenden

Er zijn verschillende situaties denkbaar waarbij mensen aan wal gaan. Denk hierbij aan:

  • Het testen van de opvarenden in een GGD-teststraat of bij een commerciële partij.
  • Positief geteste opvarenden die aan wal in isolatie gaan.
  • Negatief geteste niet immune opvarenden die aan wal in quarantaine gaan. 
  • Het wisselen van de gehele bemanning waarbij de oude bemanning aan wal in isolatie gaat (bij nulmeting positief geteste bemanningsleden), of in quarantaine (bij nulmeting negatief geteste bemanningsleden).
  • Ontscheping van passagiers wanneer besloten wordt de vaart te beëindigen.
  • Wanneer er geen positieve gevallen aan boord bekend zijn, het gewoon “passagieren” van opvarenden.
  • Het ontschepen van passagiers aan het einde van de geplande reisroute.
  • Het ontschepen van bemanningsleden die met verlof gaan.

De rederij is primair verantwoordelijk voor het vinden van een verblijfplaats aan wal, vervoer naar de teststraat en medisch toezicht, indien positief geteste opvarenden in isolatie in een hotel aan de wal verblijven. Wanneer het personen betreft met een niet EU-nationaliteit overlegt de rederij zo nodig met de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de marechaussee.

Zie de LCI-bijlage Noodzakelijk zittend vervoer voor informatie over hoe om te gaan met het vervoer van opvarenden met of verdacht van COVID-19 naar een locatie aan de wal.

5.3 Overwegingen rondom duur van quarantaine

In principe geldt volgens de Nederlandse LCI-richtlijn COVID-19 dat een contact op dag 5 na instellen van de quarantaine kan worden getest op SARS-CoV-2. Bij een negatieve testuitslag kan dan de quarantaine voor dat contact worden opgeheven. Men moet vervolgens wel alert blijven op het ontstaan van nieuwe klachten mogelijk passend bij COVID-19 tot dag 10 na instellen van de quarantaine.

Het advies is om op schepen te overwegen 10 dagen quarantaine aan te houden, ongeacht een eventuele negatieve testuitslag op dag 5. Dit omdat er een kleine kans is dat iemand toch nog na dag 5 COVID-19 ontwikkelt. Voor passagiersvaart (net als bij luchtvaart) geldt in ieder geval dat bemanning in quarantaine gedurende 10 dagen geen contact heeft met passagiers.

5.4 Repatriëring van opvarenden

Opvarenden kunnen terugkeren naar huis als zij conform het Protocol bron- en contactonderzoek COVID-19 niet in quarantaine of isolatie verblijven, of volgens het testbeleid, zoals beschreven in paragraaf 3, negatief getest zijn op dag 5. Verwijs naar overheidsinformatie over reizen vanuit Nederland voor meer informatie. Het organiseren van de repatriëring is de verantwoordelijkheid van de rederij.

5.5 Passagiers die de reis willen afbreken

Passagiers die in quarantaine verblijven omdat ze nauw contact zijn van een positief getest of ziek persoon of omdat het gehele schip in quarantaine is geplaatst, kunnen de wens hebben de reis te willen afbreken. Alleen als het in Nederland woonachtige opvarenden betreft, kan isolatie of quarantaine op het woonadres of een alternatieve locatie worden overwogen. Voor alle overige passagiers die niet in isolatie/quarantaine verblijven geldt dat terugkeren naar huis mogelijk is, zie ook de vorige paragraaf 5.4.

5.6 Wat als een schip tegen advies in uitvaart?

Als een schip uitvaart tegen de adviezen in zoals beschreven in paragraaf 4, moeten relevante ketenpartners, de LCI en de opvolgende havenautoriteiten worden geïnformeerd (zie paragraaf 2.4). Door de LCI wordt een EWRS-bericht verzonden aan omliggende landen en aan het land van bestemming.​​​​​​​

5.7 Wettelijk kader: opleggen dwingende maatregelen

Er bestaan mogelijkheden tot het opleggen van dwingende maatregelen (testen, quarantaine, isolatie, uitvaarverbod). In dit document volstaan wij door te verwijzen naar de Wet publieke gezondheid (Wpg), artikel 47, 50, 51 en 53.

​​​​​​​5.8 Onderzoek aan boord door de GGD

Wanneer voor uitbraakbestrijding onderzoek aan boord nodig is, gelden hiervoor de algemene voorschriften voor het dragen van PBM. Geadviseerd wordt een Ship Sanitation Inspecteur te betrekken

Bronnen en relevante documenten

Versiebeheer

  • 23-08-2021: Eerste versie.