COVID-19 aan boord van zeecruiseschepen

Handleiding voor GGD’en, bijlage bij de LCI-richtlijn COVID-19 | Versie 10 juni 2022 (versiebeheer zie onderaan pagina)

Achtergrond

Cruiseschepen zijn, met name tijdens de reis tussen havens, een gesloten omgeving met veel gedeelde faciliteiten voor grote groepen mensen aan boord. Reeds aan het begin van de COVID-19-pandemie hebben we gezien hoe ernstig uitbraken aan boord van cruiseschepen kunnen verlopen. Dit stappenplan is bedoeld om de GGD’en van havens die zeecruiseschepen ontvangen (Amsterdam, Kennemerland en Rotterdam-Rijnmond) te ondersteunen bij outbreakmanagement en moet gezien worden als een brug tussen het opgestelde document van Healthy Gateways en de LCI-richtlijn COVID-19.

NB. In dit document wordt de term opvarenden gebruikt. Hiermee worden zowel de bemanningsleden als passagiers bedoeld.

Indienen Maritime Declaration of Health

Cruiseschepen dienen een Maritime Declaration of Health (MDoH) in vόόrdat zij de Nederlandse grens passeren. De MDoH wordt gestuurd naar het havenbedrijf van de haven waar het schip verwacht wordt. De MDoH is zo recent mogelijk en niet ouder dan 24 uur. Het havenbedrijf stuurt de MDoH door naar de GGD van de betreffende regio. Indien er na de eerste melding een verandering plaatsvindt in de gezondheidssituatie aan boord stuurt de kapitein van het schip een nieuwe MDoH. Daarnaast dienen cruisechepen opnieuw een MDoH in te leveren bij een veranderde situatie (aantal besmette personen verandert). Zie ook het draaiboek International Health Regulations (IHR).

Wanneer een MDoH nog niet beschikbaar of niet volledig is, dient de volgende informatie actief te worden opgevraagd:

  • Zijn er opvarenden met klachten die kunnen passen bij COVID-19?
  • Zijn er aan boord maatregelen getroffen, zoals isolatie van personen met klachten passend bij COVID-19?
     

Indien de MDoH negatief is/er geen bemanningsleden aan boord zijn met COVID-19 dan kan free pratique worden verleend.

  • Spreek met de havenautoriteiten af dat ieder aanmerend schip algemene adviezen ontvangt ter preventie van een uitbraak van COVID-19 en wat te doen bij een verdenking van COVID-19.

Stappenplan bij COVID-19 aan boord van cruiseschepen in of onderweg naar Nederlandse havens

1. Klachten passend bij COVID-19 bij opvarenden aan boord 

Als er sprake is van opvarenden aan boord met klachten passend bij COVID-19, dan kan het eigen protocol gevolgd worden.

Indien de testuitslag van alle opvarenden met klachten die kunnen passen bij COVID-19 negatief is, dan vervallen de beperkingen en wordt isolatie opgeheven.

2. Een of meerdere opvarenden worden positief getest op SARS-CoV-2

Een nieuwe MDoH wordt onverwijld verzonden. De rederij en havenautoriteit zorgen dat GGD wordt geïnformeerd. Personen gaan in isolatie conform de LCI-richtlijn COVID-19 en de COVID-19-richtlijnen van Healthy Gateways.

2.1 Opvragen gegevens en inventarisatie medische situatie

De volgende gegevens kunnen bij het schip worden opgevraagd:

  • Maritime Declaration of Health (MDoH);
  • Medisch logboek (medical log);
  • Vaccinatiegraad en testbeleid aan boord, inclusief data recente testrondes;
  • Genomen maatregelen.
  • Reisschema schip (historie én geplande route).
  • Uitbraakprotocol rederij (zie schepen en havens).
     

Zelftesten volstaan voor diagnostiek. Wel wordt verzocht om te vermelden wanneer de bevestigde gevallen positief getest zijn. Indien er aan boord andere testen zijn uitgevoerd wordt verzocht om aanvullende informatie m.b.t. de specifiek gebruikte testen te delen. Denk hierbij aan welke soort testen er zijn gebruikt (antigeentest, of evt. ‘point of care’ PCR-testen) en door wie deze zijn uitgevoerd en beoordeeld.

2.2 Te nemen maatregelen indien er bij minder dan 3% van de opvarenden besmettingen zijn vastgesteld

  • Alle positief geteste personen gaan in isolatie in een aparte hut. Isolatie vindt in principe plaats aan boord. Hiervoor worden hutten gebruikt waarbij door de ventilatie de luchtstroom direct naar buiten wordt afgevoerd .
  • De scheepsarts is verantwoordelijk voor de medische beoordeling en kan op medische indicatie, in overleg met de GGD, positieve of verdachte gevallen van boord laten gaan voor isolatie of medische zorg. 
  • De kapitein/scheepsarts/rederij voert het bron- en contactonderzoek aan boord uit, waarbij de GGD monitort.
  • Opvarenden die niet in isolatie zitten, kunnen zich vrij bewegen over het schip en van boord gaan (voor bijvoorbeeld winkelen, uitstapjes of excursies).
  • Overweeg om contacten van de indexen in quarantaine te plaatsen*. Hutgenoten van de index die in quarantaine moeten, kunnen ervoor kiezen om met de index in isolatie te gaan. Zij kunnen zich dan niet meer over het schip verplaatsen, maar verblijven in dezelfde hut als de index.
  • Contacten volgen het testadvies conform de richtlijn COVID-19.
  • De testrondes voor overig personeel en opvarenden worden uitgevoerd volgens bestaande afspraken voor zeegaande cruises.
  • Overweeg in het geval van een schip met in Nederland woonachtige opvarenden de mogelijkheden voor isolatie (of quarantaine van de contacten van de index als hier voor gekozen is door de GGD) op het woonadres, of een alternatieve locatie als zowel vervoer als op locatie benodigde maatregelen goed kunnen worden uitgevoerd. Dit moet wel gemeld worden aan de GGD.
  • De GGD zorgt dat de medische dienst en een dienstdoend officier 24 uur per dag bereikt kunnen worden.
     

*Cruiseschepen zijn, met name tijdens de reis tussen havens, een gesloten omgeving met veel gedeelde faciliteiten voor grote groepen mensen aan boord. Bij de bestrijding van infectieziekten aan boord is steeds de afweging: helderheid in uniform geldende maatregelen ten opzicht van (individueel) maatwerk. De GGD maakt hier een passende afweging in afstemming met ketenpartners en rederijen.

2.3 Aanvullende maatregelen er bij meer dan 3% van de opvarenden besmettingen zijn vastgesteld

De GGD doet een inschatting van de grootte van de uitbraak en de verspreiding aan boord. Tevens maakt de GGD de afweging welke maatregelen het meest passend zijn, mede op basis van de attack rate en andere variabelen. Indien meer dan 3% van de opvarenden positief zijn getest, of wanneer minder dan 3% positief is getest maar de incidentie snel stijgt, zullen de volgende maatregelen gaan gelden. Daarnaast kunnen de volgende aanvullende maatregelen gelden wanneer de ziekenboeg overbelast dreigt te raken.

De volgende aanvullende gegevens worden opgevraagd:

  • Epicurve en medical log;
  • Uitbraakprotocol maatschappij;
  • Mogelijke cohortering aan boord en zo ja, in welk cohort de verdachte gevallen zich bevinden en in welke hut(ten) verdachte gevallen zijn geaccommodeerd.
     

*Op een aantal schepen is een systeem ingericht dat op basis van kamersleutels identificeert op welk moment passagiers in welke ruimtes aanwezig waren. Verifieer ook of dit systeem in gebruik is en de data bruikbaar is.

Neem de volgende maatregelen in aanvulling op de maatregelen in paragraaf 2.2:

  • Overweeg geen nieuwe opstappende passagiers toe te laten tot het schip. Dit valt te overwegen indien er additionele variabelen zijn, buiten de attack rate.
  • Betrek de veiligheidsregio en betrokken ketenpartners en spreek vervolgbeleid en maatregelen af voor het geval van verdere toename van de uitbraak. Zie paragraaf 2.4. Informeer de LCI en het ministerie van VWS voor afstemming van communicatie.
  • De situatie wordt met de kapitein/rederij besproken en mogelijke beperkingen in het continueren van de geplande vaarroute worden geïdentificeerd. De rederij moet z.s.m. in gesprek treden met de partners in de vervolghavens om doorgang van de cruise te bepalen. 
  • De GGD notificeert spoedig de volgende havens aan de route middels het P2P-formulier in SIS. Bij veranderend beeld wordt dit aangevuld. Verzoek de LCI een EWRS te verzenden aan het bijbehorend NFP.
  • Bespreek met de regionale en landelijke partners welke scenario’s en voorbereidingen in beeld zijn voor grootschalige ontscheping, quarantaine, isolatie, zorgvraag en repatriëring.
  • Bespreek met de rederij een evacuatie- en repatriëringsplan voor delen van of alle opvarenden van het schip, locaties met verblijfscapaciteit als isolatielocaties (en/of quarantainelocaties voor contacten van een index als hier door de GGD voor gekozen is) etc.
  • Bespreek met de rederij de mogelijkheid naar de eindbestemming te varen, of stel vast wanneer beëindiging van de cruise overwogen zal worden.
  • Maatregelen worden genomen aanvullend aan paragraaf 2.3. De kapitein/rederij wordt bij elke beslissing direct betrokken of geïnformeerd en wanneer opportuun toegevoegd aan het regionaal team.
  • Heroverweeg het basis-testbeleid aan boord. Overweeg een prioritering van groepen aan boord en een aanvulling met regionale testcapaciteit in overleg met regionale GGD. Het verdere testbeleid staat beschreven in paragraaf 3.
  • Wanneer personen aan boord en van boord gaan informeert de rederij de autoriteiten (havenautoriteit in samenspraak met de GGD).
     

Wanneer er aanvullend informatie, anders dan alleen de attack rate, aanleiding geeft tot het verder opschalen van maatregelen gelden de volgende adviezen:

 

  • Overweeg de toegangsaantallen van faciliteiten aan boord, zoals restaurant, schoonheidssalon en casino te beperken of deze faciliteiten te sluiten.
  • Overweeg geen bezoeken en uitstapjes aan wal toe te laten.
  • Overweeg het schip tot nader order op de ligplaats te laten blijven. Bespreek de voorbereidingen door de rederij wanneer walcapaciteit benodigd zal blijken.
  • Overweeg het gehele schip in quarantaine te plaatsen. In dat geval wordt het opstappen van nieuwe opvarenden beperkt tot alleen noodzakelijk personeel. Deze personen worden strikt gescheiden van de overige opvarenden, houden 1,5 meter afstand en dragen een mondneusmasker type IIR. Het schip houdt bij wie er aan boord komt en/of wie het schip verlaat.

2.4 Informeren van ketenpartners en melden aan instanties

Ketenpartners en instanties worden geïnformeerd door de GGD. Zie ook paragraaf 5 van het generiek draaiboek van LCILCI informeert indien nodig het ministerie en buitenlandse nationale partners.

Denk aan:

  • Havenautoriteiten;
  • Veiligheidsregio;
  • Immigratie/marechaussee (bij niet-EU opvarenden);
  • Instanties die aan boord gaan (medisch, ship sanitation).

3. Testbeleid

3.1 Testschema

De GGD vraagt het testbeleid aan boord van het cruiseschip op bij de kapitein of rederij. Alle rederijen van zeecruiseschepen kunnen overwegen een extensief en frequent testschema te gebruiken.

3.2 Testbeleid Nulmeting (dag 0)

Alle contacten van een index worden getest op SARS-CoV-2 conform de richtlijn COVID-19. Afhankelijk van het reguliere testschema aan boord en bij een onduidelijk beeld van het aantal nauwe contacten, kan worden overwegen om laagdrempelig contacten van de index te testen.

Bij een attack rate vanaf 3% van het totaal aantal opvarenden kan worden overwogen om het testbeleid aan boord te verruimen naar alle opvarenden van het schip.

3.3 Opvolging van het testbeleid op dag 5 en verder

Vijf dagen na de nulmeting kan overwogen worden om alle op dag 0 negatief geteste opvarenden opnieuw getest. Dit kan met een gevalideerde test, maar ook met een zelftest.

  • Indien iedereen negatief test op dag 5 na het laatste contact worden alle extra maatregelen aan boord afgeschaft.
  • Indien er opnieuw opvarenden positief testen op dag 5 na het laatste contact gaan deze besmette opvarenden in isolatie en wordt beleid gevolgd conform de richtlijn COVID-19.
     

Deze 5-daagse testrondes gaan door totdat er bij een testronde geen positieve uitslagen meer zijn.

4. Wanneer mag het schip uitvaren?

4.1 Algemene uitgangspunten

Het schip kan uitvaren als de GGD en havenautoriteiten akkoord zijn met het uitgevoerde beleid en als de eerstvolgende haven aan de rederij geïnformeerd is en akkoord geeft voor aankomst.

4.2 Uitvaren met opvarenden in  isolatie (en/of quarantaine als hier door de GGD voor gekozen is)

Een schip kan uitvaren wanneer de volgende haven op de hoogte is. Deze en navolgende havens worden altijd geïnformeerd via SIS. Daarbij wordt het P2P-formulier gebruikt en een algemene short notice ingevoerd. Met de autoriteiten in de eerstvolgende haven wordt door de GGD telefonisch contact gezocht. De LCI verzendt een EWRS. (Een beknopte handleiding voor SIS en het P2P-formulier is te vinden in de bijlage EU SHIPSAN ACT Information System (SIS).

Voor maatregelen wanneer een schip zonder overleg of tegen advies in toch uitvaart, zie paragraaf 5.5.

5. Algemene aandachtspunten en overwegingen

5.1 Verantwoordelijkheden van het schip en de rederij

Het schip en de rederij zien in het kader van uitbraakmanagement toe op:

  • Opvolging van alle gegeven adviezen.
  • 24 uur beschikbaarheid voor GGD en autoriteiten.
  • Registratie van alle opvarenden met informatie over vaccinatiestatus, land van herkomst, klachten, testen, uitslagen en maatregelen. De kapitein en/of scheepsarts deelt deze informatie op verzoek van de GGD.
  • Uitvoering van onderzoek aan boord in samenwerking met de GGD.
  • Beschikbare en geschikte isolatieverblijfplaatsen (en quarantaineverblijfplaatsen voor het geval dat de GGD er voor kiest om contacten van een index alsnog in quarantaine te plaatsen) aan boord en/of aan wal en een repatriëringsplan.
  • Medische monitoring van positief geteste opvarenden (ook t.a.v. opvarenden die in isolatie (of quarantaine als de GGD hiervoor gekozen heeft) aan de wal verblijven) en zo nodig toegang tot medische zorg en het transport.

Verdere verantwoordelijkheden van het schip en de rederij worden beschreven in de COVID-19-richtlijnen van Healthy Gateways.

5.2 Het aan wal gaan van opvarenden

Er zijn verschillende situaties denkbaar waarbij mensen aan wal gaan.

De rederij is verantwoordelijk voor het vinden van een verblijfplaats aan wal, vervoer naar de teststraat en medisch toezicht, indien positief geteste opvarenden in isolatie in een hotel aan de wal verblijven. Wanneer het personen betreft met een niet-EU-nationaliteit overlegt de rederij zo nodig met de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de marechaussee.

Voor informatie over hoe om te gaan met het vervoer van opvarenden met of verdacht van COVID-19 naar een locatie aan de wal, zie ook de LCI-bijlage Noodzakelijk zittend vervoer.

5.3 Repatriëring van opvarenden

Opvarenden kunnen terugkeren naar huis als zij conform de richtlijn COVID-19 niet in isolatie verblijven, of volgens het testbeleid, zoals beschreven in paragraaf 3. Geadviseerd wordt een ieder die van boord gaan te testen. Verwijs naar overheidsinformatie over coronaregels voor reizen en vakantie voor meer informatie. Het organiseren van de repatriëring is de verantwoordelijkheid van de rederij. Bij grote aantallen kan coördinatie in de regio nodig zijn.

5.4 Passagiers die de reis willen afbreken

Wanneer de GGD gekozen heeft voor een quarantainebeleid kan het zijn dat passagiers die in quarantaine verblijven omdat ze nauw contact zijn van een positief getest of ziek persoon of omdat het gehele schip in quarantaine is geplaatst, de wens hebben de reis af te willen breken. Alleen als het in Nederland woonachtige opvarenden betreft, kan isolatie (of quarantaine) op het woonadres of een alternatieve locatie worden overwogen. Voor alle overige passagiers die niet in isolatie (of quarantaine) verblijven geldt dat terugkeren naar huis mogelijk is, zie ook de vorige paragraaf 5.3.

5.5 Wat als een schip tegen advies in uitvaart?

Als een schip uitvaart tegen de adviezen in zoals beschreven in paragraaf 4, moeten relevante ketenpartners, de LCI en de opvolgende havenautoriteiten worden geïnformeerd (zie paragraaf 2.4). Door de LCI wordt een EWRS-bericht verzonden aan omliggende landen en aan het land van bestemming.

5.6 Wettelijk kader: opleggen dwingende maatregelen

Er bestaan mogelijkheden tot het opleggen van dwingende maatregelen (testen, quarantaine, isolatie, uitvaarverbod). In dit document volstaan wij door te verwijzen naar de Wet publieke gezondheid (Wpg), artikel 47, 50, 51 en 53.

5.7 Onderzoek aan boord door de GGD

Wanneer voor uitbraakbestrijding onderzoek aan boord nodig is, gelden hiervoor de algemene voorschriften voor het dragen van PBM. Geadviseerd wordt een Ship Sanitation-Inspecteur te betrekken.

Bronnen en relevante documenten

Versiebeheer

  • 21-07-2022: Melding is SIS en eventueel EWRS wanneer de GGD aanleiding toe ziet of wanneer de uitbraak boven 3% van het aantal opvarenden bedraagt.
  • 10-06-2022: Beperkingen in vaart, aan en van boord laten van passagiers, en sluiten voorzieningen zijn alleen van toepassing wanneer buiten de attack rate aanvullende overwegingen van toepassing zijn.
  • 09-05-2022: Het vervallen van het quarantaineadvies is anders verwoord.
  • 22-04-2022: Het quarantaineadvies is vervallen. De bijlage is hierop aangepast.
  • 13-04-2022: Geen actie voor de GGD bij verdenkingen COVID-19. Drempelwaarde voor uitbraak en aanvullende maatregelen bij AR van 3%. Aanpassingen op basis van BCO-richtlijn ten dele doorgevoerd.
  • 02-02-2022: Het beleid voor quarantaine en isolatie is herzien conform de landelijke adviezen na introductie van de omikronvariant. Daarbij is geen plaats voor zelf afgenomen tests toegekend. Quarantaine en isolatie vinden bij voorkeur op het schip plaats. De drempelwaarde voor opschaling bij uitbraken is aangepast.
  • 23-08-2021: Eerste versie.